2.10.12

Đọc 1984

Con đường đến với 1984 (George Orwell) của tôi đi qua một quảng cáo của Apple giới thiệu về máy Macintoshm, cũng ra mắt vào năm 1984. Lạy trời, mẩu quảng cáo đó hay tuyệt. Nếu như may mắn gặp một quảng cáo đại loại thế trên TV ở Việt Nam này, tôi thề là sẽ mua ngay, bất kể mặt hàng được quảng cáo đó tệ tới đâu đi nữa. "On January 24th, Apple Computer will introduce Macintosh. And you'll see why 1984 won't be like "1984." Đó, đại loại là nó hay kiểu thế. Và tôi tìm đọc 1984 để coi "giống 1984" là như thế nào.

Quyển này tôi đọc bản dịch của Đặng Phương Nghi. Trên thư viện KHTH không có bản tiếng Việt, mặc dù vẫn có bản tiếng Anh. Đọc 1984 sau khi đọc Trại súc vật giống như đi từ bản tóm tắt đến bản hoàn chỉnh vậy, mặc dù so sánh như vậy có hơi khập khiễng. Tuy nhiên, nếu Trại súc vật có vẻ nhẹ nhàng qua bức màng ngụ ngôn ý nhị, thì 1984 phô bày, dẫn dắt rồi kết luận mạnh bạo hơn hẳn. 1984 không chỉ là một câu chuyện có trình tự, có sắp xếp mà tỉ mỉ hơn, là một bức tranh đầy hoang mang và sợ hãi. Nơi mọi thứ đều rõ ràng và không rõ ràng. Tất cả đan xen trong một không khí u tối và vô vọng. (Điều này xem quảng cáo trên của Apple thì có thể thấy rõ).

Tạm thời bỏ qua các vấn đề chính trị không tiện nói ra, (và không nên nói ra), người đọc có thể tìm thấy ở đây một điều gì đó rất thực về tâm hồn con người. Có vẻ hơi bi quan, nhưng George Orwell dường như không tin tưởng vào sức mạnh của đấu tranh và tính thiện. Con người, cuối cùng, sau đau đớn và sợ hãi vẫn trở về với những hèn kém và yếu đuối, trở về với vô tri. Nhân vật Winston của chúng ta, kẻ lạc loài ham hiểu biết, kẻ coi sự hoài nghi là bạn đồng hành nhưng lại sợ chuột. Anh bỏ qua lý tưởng, bỏ qua tình yêu, cuối cùng đầu hàng lại tất cả. Vì chuột. Kẻ thù của anh thấu hiểu một điều, con người, ai cũng có những nỗi sợ. Chính nỗi sợ chứ không phải cái đói, sự đau đớn hay tan vỡ trong tình yêu sẽ khiến con người nhắm mắt và buông xuôi mọi thứ. Cuối cùng thì tình yêu cũng chả là cái khỉ khô gì?
"Hành Julia ấy! Hành Julia ấy! Không hành tôi! Julia ấy! Tôi bất cần ông làm gì nàng. Cứ xé toạc mặt nàng, lột xương nàng. Không hành tôi!" (Winston khi bị dọa tra tấn bằng lũ chuột)
Đau đớn một điều đó là: Dường như Winston không hành động thế vì hoàn cảnh. Có thể tạm đánh giá đó là bản chất của con người. Đến thế thì người ta biết tin vào điều gì trên đời này nữa. Viết kiểu như tác giả của 1984, đọc thấy đau lắm. Nhất là sau những câu thoại kiểu như: "Em có tin rằng cho tới lúc này anh không biết mắt em màu gì không" hay "Anh ghét sự tinh khiết [...] Vậy thì tốt, em chắc hợp anh, cưng ạ. Em hư hỏng thấu xương cốt", tưởng như người ta hiểu nhau, người ta thành thật với nhau. Rồi người ta phản nhau, như một lẽ tất nhiên.

1984 viết về sự hoang mang khi người ta đi tìm những thú vui xác thịt lẫn tinh thần. Một xã hội khinh bỉ mọi lạc thú xác thịt, coi đó là một điều bỉ ổi là một xã hội bệnh hoạn. Ít nhất là trong 1984. Người ta cảm thấy tội lỗi khi yêu nhau nhưng vẫn phải lén lút yêu nhau. Phóng đại một chút, rất giống với hiện tại. Chỉ khác bây giờ người ta hô hào yêu nhau. Nhưng sự hô hào cũng chứng tỏ có điều gì đó bó buộc tình yêu trong cuộc sống này. Khi nào yêu nhau cũng giống như hít thở, khi đó có lẽ ta mới thoát ra khỏi không gian của 1984 u ám ấy.

1984 là một cuốn sách về sống sót và cố gắng sống sót. Là một phóng đại rõ rệt của tư tưởng Plato, coi thực tại là chính ý chí của con người mà ta có thể tự do thay đổi. Là một vòng xoay bất tận của dành giật quyền lực. Chỉ khác, sự dành giật đó đã đi đến một hồi kết không đúng qui luật. Nhưng 1984 cũng là một tiếng than thở về con người và thứ tình yêu nhuốm màu sắc vị kỉ của họ. Họ có thể yêu đương rất say đắm, rất thành thật và cuồng nhiệt. Nhưng họ sợ. Và cho đến một lúc tình yêu tan vỡ, cũng chính vị nỗi sợ ám ảnh và dai dẳng đó.
......................

  1. Có một thắc mắc sau khi đọc xong 1984 là 1Q84 của Haruki như thế nào. Vui không? Nhưng mà dài quá, nhắm đọc không nổi.
  2. Có một lượt đến blog của mình qua blog của một anh mà mình không quen. Toàn những bậc mà mình nể trọng cả. Nên định cảm ơn một tiếng nhưng không dám lên tiếng. Chỉ vui mừng là có thể đọc được những thứ hay hay tại một blog hay hay khác thôi.

No comments:

Post a Comment