6.11.12

Đọc Và khi tro bụi và Mưa ở kiếp sau



Đoàn Minh Phượng vừa là một nhà văn vừa là một đạo diễn phim. Có thể chính điều đó tạo cho tác phẩm của chị luôn có một sức cuốn hút về thị giác. Trong hai cuốn tiểu thuyết Và khi tro bụiMưa ở kiếp sau, ấn tượng thị giác đó được khắc rất rõ trong từng đường nét của mạch truyện, trong không gian và sự cuốn hút của một cái tôi rất riêng. Những cắt cảnh linh hoạt, những chương ngắn với đầu đề tạo cảm giác mênh mông, những tình tiết bất ngờ là nét riêng của cái tôi đó. Chúng không những không làm tác phẩm của chị giản đơn hơn, mà còn góp phần thể hiện một cách không nhàm chán những tư tưởng, mà hẳn không phải ai cũng nắm được. Tôi cũng chịu, không thể cắt nghĩa rõ ràng, chỉ có cảm xúc còn lại như vị ngọt lành lạnh của chút đường trong tủ đông, cuối một ngày hè.

Cái mát lạnh trong Và khi tro bụi nhẹ bẫng và êm ái tựa như chính tên cuốn sách. Một cô gái trẻ đi tìm cái tôi của mình, để được chết trong sự rõ ràng của bản thể. Cuốn sách mở đầu bằng mất mát và vụn vỡ, như một trò chơi xếp hình hàng vạn mảnh trắng tinh khôi. Nhân vật nữ chính đi trong vô hướng, xoay chuyển, bấu víu vào những sự thật khác nhau dường như không liên quan gì đến mình. Rồi từ đó, tìm ra chút xíu thực tại, không phải để níu kéo sự sống mà để tìm đến cái chết trong chính đáng và chủ động. Muốn chết là một điều quan trọng. Và lý do để chết cũng quan trọng không kém.

Và khi tro bụi mang trong mình màu sắc u tối của một nỗi buồn chết người. Nhưng vì  sự “chết người” đó được kéo đi lê lết trong suốt chiều dài cuốn sách, “chết” đã không còn là một nỗi sợ. “Chết” trở thành một lý do của “Sống”, hoặc song hành với “Sống”. Cái chết được nhắc đi nhắc lại, song song với nó, nỗi buồn được nhân lên, sự vô cảm tăng tiến, tất cả những cảm xúc tiêu cực được đẩy lên tới cùng một cách dứt khoát. Nhưng mọi cảm xúc đều không lên được “đỉnh”, có một cái gì đó ngăn trở lại. Để nhân vật nữ chính cứ mãi kiếm tìm, tìm trong cuộc đời mình không xong, chị loay hoay tìm trong cuộc đời người khác. Tìm, rồi cắt nghĩa, muốn tham gia vào những sự thật của người khác, nhân vật nữ chính dần quên đi mình. Hoặc có thể, chị đang tìm đến mình, một cách vô thức, e dè nhưng mãnh liệt và quyết đoán.

Việc làm mờ đi các ranh giới tạo cho cuốn sách một không gian rộng lớn. Nhân vật được tự do di chuyển giữa thực tại, quá khứ và thời gian được nới ra. Có lẽ vì thế, cuốn sách là một tổng thể hỗn độn nhưng ngăn nắp của những suy tư và hành động. Đây hẳn là một cuốn sách buồn, nhưng không đến mức bi lụy. Đây cũng là một phiên bản của sự cô đơn, nhưng không phải không có lối thoát. Vì xét ra, nhân vật vẫn được hành động, vẫn được bao bọc trong những suy nghĩ. Nhân vật vẫn có “ý chí”, mà trong tác phẩm tiếp theo của nhà văn, nơi có “ý chí” thì nơi đó không phải là địa ngục.

Nếu chỉ đọc Và khi tro bụi, có lẽ ta chưa thể cảm nhận hết kiểu viết đầy các hiệu ứng thị giác của Đoàn Minh Phượng. Chỉ khi đã đọc Mưa ở kiếp sau, việc đọc văn của chị mới trở thành một cơn ghiền hoang dại được thúc đẩy bởi sự tò mò. Nếu phải chuyển thể tác phẩm này thành phim, hẳn nó sẽ thành một bộ phim ăn khách bởi những tình tiết và hình ảnh mà Đoàn Minh Phượng đã tạo nên. Nhưng nếu phải so sánh giữa hai cuốn sách, tôi vẫn sẽ chọn Và khi tro bụi, chứ không phải Mưa ở kiếp sau. Một khoảng trời xa lạ kèm với sự cô đơn và phiêu dạt sẽ gia giảm cuộc sông của tôi tốt hơn là những hồn ma bóng quế. Cho dù thế lực siêu nhiên trong Mưa ở kiếp sau đại diện cho điều gì, cho một triết thuyết hay một lý tưởng, nó cũng không đủ sức thay thế được sự nhẹ nhàng và mềm mại của Và khi tro bụi.

Các tư tưởng Phật giáo phảng phất trong Và khi tro bụi trở nên rõ ràng và thành một phần cốt yếu của Mưa ở kiếp sau. Các nhân vật bị đưa đẩy trong những mâu thuẫn căn bản: tha thứ hay không tha thứ, quên lãng để sống tiếp hay lật lại sự thật bị chôn vùi. Mỗi nhân vật đều có cách chọn riêng, nhưng tất cả dường như đều dang dở. Họ yếu đuối, Đoàn Minh Phượng dường như thích những sự yếu đuối. Đến cái đấu tranh, cái tàn nhẫn và lạnh lùng cũng mang sắc thái yếu đuối thuần khiết. Con người và câu chuyện có vẻ thật, nhưng cảm xúc của những câu chuyện và con người trong Mưa ở kiếp sau được phủ lên mình một lớp màng mỏng không rõ ràng, và khó nắm bắt. Có thể đó chính là sắc thái tôn giáo trong câu chuyện, cũng có thể đó là suy tư của tác giả, hay một sự bất lực trong việc giải quyết tình huống theo một cách đặc biệt nào đó. Nhưng dù là gì, lớp màng vô minh không thể chạm tới đó cũng có một sức hút, một sức quyến rũ riêng không gì thay thế được.

Trong chia sẻ trên một tờ báo, Đoàn Minh Phượng miêu tả mình có một cách viết “khá lạnh”. Chị không “buông thả” ngòi bút. Có lẽ cá nhân tôi thích cách viết đó, và có lẽ cũng vì thế nên tôi không thể quá hứng thú với những hận thù mịt mù trong Mưa ở kiếp sau. Viết về hận thù mà không được hận thù, không được thoải mái căm hờn và oán ghét thì viết làm sao ? Tôi thấy nhà văn thật giỏi quá :)
------
Hình trên: Thấy trên internet thường so sánh Và khi tro bụi với Siddhartha của Hermann Hesse. Mình cũng rất thích cuốn này :)

6 comments:

  1. xem thử phim "Hạt mưa rơi bao lâu" chưa? :p

    ReplyDelete
    Replies
    1. Em chưa xem phim đó anh ơi :P
      Chắc cũng phải tìm xem cho biết :)

      Delete
  2. Đọc mới nửa cuốn bỏ luôn rồi :(

    ReplyDelete
    Replies
    1. Chúng ta hoàn toàn có cái quyền đó ^^

      Delete
  3. Chị thích cách viết của Và khi tro bụi.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Em cũng khá thích. Tiếc là sách hơi mỏng!

      Delete