31.10.12

Khi người ta ngồi cạnh một dòng sông

Khi người ta đọc hay sống, càng ngày càng nhiều thêm, sẽ có hai hướng đến. Hoặc cái tôi người ta nhỏ lại, nhỏ đến mức người ta chả buồn nói, cũng chả buồn nghe, chỉ lặng lẽ buồn buồn và mỉm cười. Kiểu khác thì dường như không thể chấp nhận được bất cứ chuyện gì. Bản ngã lớn lên, theo đuổi những gì tiếp thu được, đọc được, trải qua được.

Kiếm tìm là việc của tất cả mọi người. An Mi trong Và khi tro bụi của Đoàn Minh Phượng kiếm tìm chỗ đứng của mình trong thế giới. Siddhartha của Hermann Hesse kiếm tìm đường đến Đại Ngã, đến sự nhận biết Nhất Thể. Dưỡng của Trần Dần kiếm tìm một kẻ khả nghi phản trắc. Toru của Haruki Murakami truy đuổi theo dấu hiệu mờ nhạt của một mối tình. Sophie của Jostein Gaarder sống ở một thế giới song song trong sự loay hoay về tồn tại của chính bản thân mình. Dường như mọi cuốn sách đều là những cuộc kiếm tìm, theo dấu và săn đuổi bất tận. Có những sự tìm kiếm hào nhoáng, cũng có những sự tìm kiếm ti tiện và hèn hạ, chỉ duy nhịp đập chậm rãi của lòng ham, của một chút hóc môn chảy trong huyết quản kích thích mọi hành động là không thay đổi.

Tôi đọc Siddhartha của Hermann Hesse để biết cho tới khi ngừng kiếm tìm thì ta mới hết khổ đau. Nhưng để đạt đến điều đó, không thể không trải qua những hành trình đi qua mọi thứ: Sự phù phiếm, hoan lạc, giàu sang, nghèo khổ, sức kháng cự của tình yêu, hành trình nhận thức cái chết, sự mất mát và thương yêu... Không còn cách nào khác. Một con đường đi tắt là bất khả!

Nghĩa là chúng ta không thể nhận ra "trí huệ" bằng cách học qua người khác. Đúng kiểu khoa học thực nghiệm, Hesse đó, đúng kiểu trăm nghe không bằng mắt thấy, trăm thấy không bằng một sờ. Đúng kiểu tôi nghĩ về cuộc sống. Không có khóa học nào là hữu ích cho những kẻ săn dấu cuộc sống, chỉ có đi tìm bằng chính sức lực của mình, duy nhất điều đó là có ý nghĩa thôi.

Khi Siddhartha đắm chím trong mọi cảm xúc của cuộc sống. Một phần trong anh khô héo đi. Nhưng cái mầm của sự thấu hiếu dần dần lớn lên. Nhờ trải nghiệm mọi thứ, nhờ biết đau khổ và yêu thương, biết khinh ghét và tôn sùng, nhẫn nhịn và bộc phát, mà trái tim anh rộng mở. Như một dòng sông, đứng yên một chỗ nhưng chảy mãi không ngừng, Siddhartha dần cố định tâm trí mình cùng với những nhịp đập bất tận của luân hồi. Và cuối cùng anh sẽ vẫn yêu thương, yêu thương say đắm chứ không chỉ từ bi, không đứng trên mà chím đắm vào nhân loại.

Siddhartha nói với chúng ta biết yêu thương hiện tại. Yêu thương một hòn đá như vốn có của nó. Yêu thương sự hai mặt của cuộc sống, coi cuộc đời như một hiển hiện  bền vững, như một sự hoàn hảo của vạn vật. Nghĩa là đến sự sai lầm cũng có điều đáng yêu, đến nỗi buồn cũng có nét xinh xắn, và sự chết không có gì phải buồn. Siddhartha dạy chúng ta dũng cảm đón nhận. Và dòng sông vẫn chảy mãi, không than vãn, không khóc thương, chỉ có một tiếng "Om" huyền diệu.

Nhưng Siddhartha cũng nói với chúng ta hoài nghi. Hoài nghi để cảm nhận và thấu hiểu. Vì thế cho nên, đọc là một chuyện, tin theo hay không, làm theo hay bỏ xó mọi điều dạy dỗ là ở chúng ta. Có trải qua mới có thấu hiểu. Và chẳng ai có thể sống cuộc đời của người khác, nhận sự thấu hiểu của người khác như một ban phát đầy ân huệ.

Khó ở chỗ, chẳng phải ai cũng có thể im lặng mà tồn tại, và sống sót.
.........
(Bài đăng trên Tuổi Trẻ ngày 9/11/12)

25.10.12

Làm nhảm cuối tháng

Trong cái hốc tôi đang sống, lúc nào cũng có hai bóng đèn đang sáng. Một bóng trên cao, với những quầng sáng lan rộng, mờ nhạt. Một cái dưới thấp, sáng hơn nhưng nhỏ bé, tập trung lại thành một cụm nhỏ bạc bạc, đôi khi chiếu thẳng vào mặt, đôi khi chếch lên vô định. Tôi thích cả hai, thứ ánh sáng trắng dịu dàng, cô độc và có hơi bi quan, nhưng cả hai không thể thiếu nhau. Giống như một đôi cánh tật nguyền xếp lệch, nhưng vẫn vỗ mãi vào khoảng không tĩnh lặng, hòng bay lên tìm lối thoát.

Khoảng thời gian này bạn tôi vẫn tiếp tục ăn chay. Ăn chay hơn một năm và bạn như đã trở thành một phật tử chính hiệu, với chuỗi hạt quanh tay, kinh kệ, dáng đi thong thả, cẩn thận có phần hơi u ám. Bạn lại băn khoăn giữa xấu và tốt, giữa đạo đức tuyệt đối và thứ đạo đức vị lợi đo đếm được. Và bạn hơi chán, khi chẳng thể tìm đâu ra một tâm hồn thanh thản trong cõi hư vô của mình, với thứ đạo đức khuôn phép, với thứ tình yêu không tình dục, đạo mạo và cứ phải ngước lên cao. Tôi bảo bạn xem một cuốn phim, nhưng vì nó không thanh đạm, bạn từ chối. Nhưng bạn sẵn sàng giãy nảy lên khi ai đó đụng đến "lãnh tụ" của lòng bạn. Vị "lãnh tụ" mơ hồ, không tay bắt mặt mừng, không biểu cảm, chỉ có đạo đức và niềm tin là bất biến. Cuộc sống với bạn thật đơn giản. Và tôi nghĩ thế cũng không đến nỗi tệ.

Cũng vào khoảng thời gian này, một bạn tôi khác có người yêu. Và say sưa trong tình yêu của mình đến bỏ quên tôi. Nhưng tôi cũng sẽ bỏ quên bạn, khi tôi có ai đó, có khi còn hơn cả bạn, nên chẳng dám trách, cũng  không thể trách bạn được. Chỉ là tôi cảm nhận thứ ánh sáng đó rọi vào mặt mình ngày một nặng, ngày một hẹp lại và sáng rực lên. Giống như ai đó rọi đèn pin vào thẳng mặt mình. Ai đó đứng yên không nói gì và nguồn sáng thì bất động. Xoay qua xoay lại, bạn và tôi, chửi hết thảy những thứ mệt mỏi thường nhật rồi cũng không thoát ra được khỏi nó. Vẫn cứ buồn khi phải buồn, và vui vẻ khi được phép vui vẻ. Không còn đường nào khác. Một ích kỉ nhỏ bé, khi tôi muốn đánh dấu gì đó lên bạn, nhưng cũng không được, cô ấy của bạn lại đánh một dấu khác đè lên. Người gì mà tàn ác, đến một cái dấu nhỏ cũng tàn ác.

Tôi cũng tàn ác. Tôi hết cả ái ngại và xót thương. Tôi rung lên trước một dòng chữ vô tri đen trắng nhưng dần quên đi đói khổ miệt mài ngoài kia hiện hữu. Từ lúc vào trong này, từ bao giờ tôi không còn nhìn mặt những người bán vé số và khẽ từ chối. Tôi chỉ đưa tay ra hiệu không mua, không còn mối dây nào liên kết trong tôi nữa. Ngày dài dằng dặc. Tình cảm thì ngắn lại. Tình yêu thì biến mất. Còn con người lại mờ đi, như mây khói của trời. Tôi lại nhớ đến bạn những ngày xưa cũ, thoải mái chửi cái nọ cái kia. Hay chúng ta chỉ xem nhau như những trạm trung chuyển, để đến một nơi khác tốt đẹp hơn, vui vẻ và hạnh phúc hơn chăng. Những tháng ngày ngốc nghếch và rởm đời qua đi mau chóng. Tôi chợt nhận ra mình không thể tìm kiếm điều gì lâu dài trong cuộc đời này.

Và tôi lại nhớ đến bạn, người với giáo lý và thuyết pháp. Hẳn là bạn sung sướng hơn, khi có điều gì để trông đợi và hi vọng. Người ta thường kiếm tìm sự quên, bạn chọn tôn giáo, tôi ngụp lặn trong những trang giấy, bạn tôi khác trong mấy bản nhạc tua đi tua lại, ngày này qua ngày khác. Chúng ta cứ đi thế và dần trôi qua mọi chuyện, cả tốt lẫn xấu. Còn về hai bóng đèn trong cái ốc đảo yên ổn của tôi, chúng vẫn sáng, xô lệch nhau trong chính những quầng sáng đẹp đẽ nhưng lạnh lẽo. Một cái rọi lên cao, nơi mắt tôi xa xăm hướng tới. Còn một cái, nhìn xuống, cho tôi cảm thấy chính mình. Hoặc méo mó dị dang, hoặc tròn xoe hoàn hảo, hoặc cả hai thứ gọp lại. Chắc đến cả bạn, cũng chẳng thể nào hiểu hết được.

Buồn thay!

20.10.12


Tôi làm thơ cho em
Chẳng có hoa hồng
Chẳng có đợi trông
Chỉ nụ cười là vẹn nguyên khóe miệng

Như cánh chim chiền chiện
Bay khắp nẻo bâng quơ
Như một thoáng bất ngờ
Thấy gáy em lơ thơ hồng ánh

Tôi trông đợi chiều hè cất cánh
Dáng em đi ngơ ngất
Trên một hàng hiên mưa lất phất
Rơi rơi

Và em chẳng đợi điều chi
Chỉ mong tôi mở rộng vòng tay
Đỡ lấy cơn say
Ngả lòng này vào xa xôi gió thổi

Tiếng hát ai vang vẩn trên đồi
Giây phút có trái tim đang yêu hấp hối
Chúng ta cần chi
Hay đợi chờ khoảnh khắc chia ly

Cho xong hết cuộc đời
Cho thân xác hoang vu miền nhiệt đới
Để sa mạc vùi cát lên thây
Và kền kền gục đầu vùi bới

Ngọn gió nào chấp chới
Cho hết một nỗi buồn
Dài như khói thuốc
Rơi rơi.

18.10.12

Hỏi giờ


Dạo này ngôn ngữ nói chuyện của mấy đứa bạn mình xuống cấp quá thể, nhất là nói chuyện trên mạng. Mình hơi buồn, không phải vì cách tụi nó nói, mà vì tụi nó không biết mình buồn khi nói thế. Thiệt tội hết sức! 

17.10.12

Linh tinh chuyện đọc hay Thương nhớ mười hai

Thời học sinh của tôi, sách ngữ văn trình bày thế này: giới thiệu sơ lược tác giả sau đó mới nói đến tác phẩm. Mà có mấy ai đọc kĩ, đọc hết cái phần đầu tiên khô cứng đó. Hay cậu học sinh hiếu động cứ nhìn một lượt cho biết mặt ông nhà văn, rồi hấp tấp kê gối đọc cho kì hết cái truyện ngắn hay “thấy ông bà ông vải” đó. Nói về cách trình bày này, khoa học thì có khoa học thực, sư phạm thì cũng chịu là sư phạm, nhưng dường như nó làm khô cứng đi cảm xúc khoái hoạt của người đọc. Cần gì cứ phải nắm rõ ngọn ngành cuộc đời ba chìm bảy nổi của ông tác giả, cứ vừa rung đùi vừa đọc tới, rồi thích thú thì mới tìm hiểu ngọn ngành sau không được à? Tôi mà được soạn sách (có lẽ vì thế nên tôi sẽ chẳng bao giờ được :D), thì tôi nhất quyết bắt ông tác giả ngạo nghễ kia phải nằm sau tác phẩm của mình.

Tôi đọc Thương nhớ mười hai và ba cuốn sách khác của Vũ Bằng cũng kiểu như thế. Ban đầu không biết ông là ai. Sau đó dần dần mới tìm hiểu, rồi qua mỗi cuốn lại hình dung một tí về con người ông. Kiểu nắm bắt đó tất nhiên không thể toàn diện, nhưng được cái sâu đậm, cái gì ra cái nấy, rất lạ.

Tôi vẫn là một kẻ hâm mộ Vũ Bằng và các tác phẩm của ông một cách thành tâm và cuồng nhiệt. Có một đàn anh của tôi từng nhận xét, rằng giọng văn của Vũ Bằng ẻo lả, yếu đuối quá. Ừ thì ẻo lả, nhưng chính anh ấy cũng phải công nhận đọc nhiều đoạn “xúc động đến phát khóc lên được”. Anh là người Hà Nội. Tôi thì không phải nhưng cái tâm trạng tha thiết, buồn tủi khi xa quê, xa gia đình trong mấy quyển tùy bút và hồi kí của ông, chắc không phải là những cảm xúc quá xa lạ. Vì thế mà Thương nhớ mười hai viết về đất Bắc vẫn khiến lòng người tứ xứ cảm mến được chăng.

Nhớ cách đây gần tháng, tôi có đọc Nước non Bình Đinh của Quách Tấn. Vẫn biết vì thương nên mới viết, vì nhớ nên mới góp chữ thành câu mà diễn tả cảnh sắc của vùng quê máu mủ ruột rà; nhưng cách viết của Quách Tấn tôi đọc không được. Là vì ít cái tôi quá, hoặc nếu có, cái tôi lại bị che lấp đi bởi trùng trùng núi non cảnh vật. Người Bình Định nói thì nhiều nhưng vẫn rất kín tiếng và ngại cởi mở tấm lòng. Vũ Bằng lại khác, Thương nhớ mười hai dường như rất thoải mái, cởi mở nhưng vẫn giữ được chút riêng tư và ý nhị. Kiểu viết tùy bút đó, giọng văn đầy tính đối thoại đó có thể gặp được nơi tùy bút của Võ Phiến. Tiếc là tôi đọc Võ Phiến chỉ có mỗi tùy bút Quê hương tôi, còn Vũ Bằng cũng chỉ đọc vài cuốn một cách sơ sài. Nhiêu đó chỉ đủ cho tôi thấy ,một cách cá nhân, rằng Vũ Bằng có cách viết khắc khoải và dạt dào hơn. Yêu thì ai cũng yêu. Nhớ thì ai cũng nhớ. Nhưng cách thể hiện của Vũ Bằng sao mà tình cảm, đằm thắm mà mượt mà êm ru vậy.

Thương nhất, mến nhất là những đoạn viết về người vợ tần tảo nắng mưa. Đọc đến đây, mấy chị mấy em đừng hô hào bình quyền bình đẳng mà tội nghiệp nhà văn. Vì rằng ông có ăn chơi phóng túng, nghiện ngập hay gì gì đi nữa, tấm lòng cũng luôn hướng về gia đình, tình cảm thì vẫn dành riêng cho vợ cho con. Để khi xa quê, nằm chèo queo nơi đất lạ thì nói chuyện 12 tháng, tháng nào thức đó, thú vui vô kể, nhưng không lúc nào, không kỉ niệm nào là vắng bóng dáng người vợ thân thương, tần tảo. Người vợ má đỏ hây hây, nhưng không đẹp vì sắc mà vì sự tinh tế, chiều chồng con hết mực mà chẳng một tiếng than vãn. Các chị, các em kể có trách nhà văn thì cũng đúng, nhưng cũng nên trách ít thương nhiều. Mấy ai thương vợ mà viết được hay mà gợi tình đến thế.

Vũ Bằng là một trong những nhà văn Việt Nam tài hoa mà lãng tử nhất mà tôi biết. Qua mấy tập tùy bút và hồi kí của ông, nhất là tập Thương nhớ mười hai, có thể thấy ông viết mà không hề muốn khẳng định, gò ép, hay phản ánh điều gì quá lớn lao hay quá thời cuộc. Cũng có thể do cuộc đời đầy lẩn quẩn trong các hoạt động tình báo bí mật kìm hãm ông lên tiếng chăng? Vũ Bằng viết để yêu thương và nhung nhớ. Đọc Thương nhớ mười hai có lúc thấy cô đơn, có lúc lại rộn ràng trong lòng, lúc khác lại không khỏi bật cười cho những phát hiện mà trước đây chưa từng biết. Nhưng tựu trung, cảm giác cứ lướt đi một cách nhẹ nhàng, không gượng ép, đọc không dứt ra được, cứ như nghe người đẹp trò chuyện tỉ tê vậy.

Thương nhớ mười hai được viết trong hơn mười năm. Cảm tưởng như Vũ Bằng nhớ tới đâu viết tới đó. Mỗi lúc trời Sài Gòn nắng lớn mưa nhiều, ông nghĩ về đất Bắc mà cầm bút lên vậy. Đọc nhanh quá, qua mười hai tháng một cái vèo thì thì thấy tiếc lắm thay.

Thời gian như bóng câu qua cửa sổ, đã qua rồi thì không lấy lại được.

14.10.12

Chuyện chân thật

Kiểu như sự chân thật trong phim ảnh là một chuyện rất khó.

Kiểu như chàng và nàng gặp nhau. Rồi chàng để ý đến nàng và muốn hẹn hò. Chàng nhảy bật lên cầm tay nàng, nhìn sâu vào mắt nàng, mái đầu lãng tử của chàng uốn lượn theo gió. Chàng thốt lên rành rọt: Anh muốn hẹn hò với em, anh yêu em.

Có mà đùa. Nàng sẽ tát cho vỡ mặt chứ ở đó mà cầm tay, ở đó mà sàm sỡ. Ngay lần gặp đầu tiên mà nói thế, bạn sẽ bị cho là quá dễ dãi. Dễ dãi yêu thì sẽ dễ dãi bỏ. Mà dễ dãi vốn không đi kèm với lâu dài. Vì thế con gái sợ là phải.

Theo một bậc từng trải tình trường mà tôi có dịp gặp. Hắn nói phải trải qua nhiều bước ghê lắm. Hắn có đủ điều kiện hơn tôi mà vẫn cứ phải qua nhiều bước thì chả biết đâu mà lần. Bạn phải gây sự chú ý này, (vờ) quan tâm này, (giả bộ) đồng cảm này, tạo cho nàng có thói quen bạn là người bên cạnh, "luôn luôn lắng nghe, luôn luôn thấu hiểu". Sau một quãng thời gian như thế, bạn mới được thốt ra mấy câu nhạy cảm trên. Như thế gọi là chiến lược, là có bài có bản. Chả phải đương không mà có câu: Tình trường là chiến trường, là vậy.

Nhưng chân thật thì là thế này. Trong toàn bộ quá trình vạn dặm đó, lúc nào trong đầu bạn cũng nghĩ tới mấy câu thần chú mà sau biết bao gian khổ nó sẽ phải thốt ra. Nhưng khổ nỗi nếu thốt ra bây giờ, nó lại hóa không chân thật. Nó sẽ nghiễm nhiên nhuốm màu giả tạo, trêu hoa ghẹo nguyệt, thành ra lời ong tiếng bướm. Vậy kết luận: Sự chân thật nếu thốt ra quá nhanh, sẽ bị biến thành không chân thật. Còn cái gì u u mờ mờ, nếu giữ đủ lâu, thì hóa ra thật ráo. Ngụy biện nhỉ :)

Nhưng khi quay trở lại mấy chàng trai trên màn ảnh, tôi buộc phải thừa nhận là họ giỏi. Họ chân thật cái rụp mà phía bên kia cũng chẳng có phản ứng gì thái quá, nhiều lúc còn ưng bụng nữa chứ lị. Nhưng sau đó tôi nghiệm ra một điều: Họ làm được thế vì họ có nhiều thứ quá, vật chất, vẻ đẹp ngoại hình, địa vị xã hội, nếu không có cả thì cũng có một thứ. Mấy thứ này đều là giả dối - theo định nghĩa của tình yêu chân chính phổ biến và bất biến - nhưng giúp sự chân thật có khả năng tồn tại. Ít ra cũng là sự chân thật "cái rụp".

Và tôi kết luận một điều, không biết là bi quan hay lạc quan rằng: Muốn chân thật mà không bị nghi là giả dối, trước tiên bạn phải mạnh, thật mạnh. Sự chân thật không dành cho kẻ yếu mà muốn đi thẳng.

12.10.12

Đọc Nỗi buồn chiến tranh

Trong khi giới trẻ đang bị thúc đẩy bởi nhiệt huyết, lòng tự tôn dân tộc và tuổi thanh xuân, mà ngẫu nhiên bộc phát ra hai từ “Chiến tranh” máu lửa, tôi không biết họ nghĩ gì. Tôi không biết chúng tôi nghĩ gì. Những “hai mươi” trẻ măng sau một cuộc chiến đã tử vong gần bốn chục năm biết gì chiến tranh và những mất mát của nó. Vì thế tôi bắt đầu lật trang, một cuốn sách, dĩ nhiên, viết về chiến tranh…

Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh là một tác phẩm đứng chênh vênh giữa hư và thực. Hư ở kết cấu mờ ảo, lộn xộn và quá đỗi cá nhân của tác giả. Từng đợt hồi ức của nhân vật chính tên Kiên cứ ùa về trong những mộng mị quá khứ và đau đớn hiện tại. Kiên trải qua một cuộc chiến mà không mảy may hư hại về thể xác, chỉ phần hồn là mục nát. Sâu thẳm trong đó cuồn cuộn trào ra thành những trang viết rời rạc. Chính vì thế, câu chuyện chân thật và ám ảnh đến độ mọi suy tư về đúng sai, thiện ác, chính nghĩa hay hung tàn, vốn là thứ được người ta bàn đến nhiều nhất trong mọi cuộc chiến, đều dần trở nên vô nghĩa.

“Chiến tranh” qua mắt nhìn của Bảo Ninh vượt lên trên những hô hào chủ nghĩa, bỏ xa những nguyện ước hòa bình mang tính rập khuôn. Tác phẩm, một cách khiêm tốn, chỉ nhằm kể nên sự thật, một sự thật đau lòng nhưng cũng là một sự thật đẹp đẽ. Đẹp đẽ theo nghĩa thẳng thắn, đau đớn và không hề giấu diếm, e sợ. Đẹp ở tình yêu đôi lứa lãng mạn và dữ dội, mãnh liệt mà thơ ngây trước thời cuộc. Đẹp ở cách người ta dửng dưng  trước mọi đau đớn và đắng cay của một cuộc suy đồi lòng nhân, của chém giết và đẫm máu.

Máu và nước mắt đổ xuống cho bạo lực và chiến thắng. Nhưng tâm hồn con người thì vụn vỡ mà không vì bất cứ chiến thắng rõ ràng nào. Cuộc chiến chấm dứt cũng là lúc phải thu nhặt những mảnh vỡ ấy, nhưng liệu có bao giờ đầy đủ. Viết về tình yêu trước cuộc chiến, Bảo Ninh rất bản năng. Kiên và Phương có thể yêu sâu sắc, nhưng vẫn đầy bản năng trước một bên là lý tưởng, một bên là hạnh phúc cá nhân, bỏ qua mọi biến động thời cuộc. Chỉ sau khi cuộc chiến kết thúc, lúc phải thu nhặt lại từng mảnh hồn người, hai con người bơ vơ ấy mới thấy đắng cay. Thật lạ khi chúng ta có thể chém giết không ngần ngại trong thời chiến, nhưng lại sợ hãi và bối rối khi đối diện với hòa bình. Chiến tranh, hẳn đã phá vỡ bản năng hạnh phúc khi được tự do của mỗi con người. Ta chẳng thể nào yêu nữa, chẳng thể sung sướng và rộn ràng với chính tâm hồn mình.

Bảo Ninh mô tả Kiên với một nhân cách đa chiều, cũng giống như cách ông mô tả về cuộc chiến. Kiên vừa là phóng đại của người lính vừa là phản chiếu của một nhân cách bình thường, thứ tha và nhân hậu. Chỉ khi trải qua cuộc chiến, đối diện với cái chết, với phản trắc, chỉ khi phải quằn quại trong nỗi cô đơn giữa núi rừng hoang vu, bản tính dữ dội mới trỗi dậy trong con người anh. Con người ta có thể tàn ác, nếu không có tình yêu. Kiên có thể tàn ác và hằn học, tất nhiên, khi không còn tin vào tình yêu, vào Phương biết bao yêu dấu mà anh vẫn giữ gìn, bảo bọc. Con người cũng có thể vừa tàn nhẫn điên cuồng, vừa đằm thắm yêu thương, mạnh mẽ mà đơn độc đến nao lòng.

Giọng văn của Bảo Ninh thiết tha và day dứt đến bực mình. Sau tất cả những ác liệt, máu, hồn ma bóng quế lẩn quẩn đâu đó giữa núi rừng, ta sẽ thấy một tâm hồn dường như yếu đuối và nhạy cảm của Kiên – nhân vật chính. Tưởng như anh chẳng còn gì để mà nói nữa, chẳng còn điều gì khiến anh quan tâm hơn là trải lòng mình ra trang giấy. Một tâm hồn như thế, làm sao sống nổi qua những đạn lạc, tăm tối và máu lửa của chiến tranh? Có lẽ đau đớn chính là việc không chết được giữa cuộc chiến như một điều tất yếu. Chiến tranh chuẩn bị sẵn sàng cho cái chết, nhưng không hẳn cho sự trở về bình thản và yên ấm.

Nói một điều gì khác ngoài chiến tranh. Hai nhân vật của Bảo Ninh trong tác phẩm có đủ đặc tính của những kẻ lạc loài: nhạy cảm, thiên hướng nghệ thuật rõ ràng, tràn đầy khát vọng và có học thức, những “tiểu tư sản” điển hình. Tôi nghĩ những con người trẻ này, dù chiến tranh hay không họ cũng đều chuẩn bị sẵn sàng cho nỗi buồn. Song cái buồn đó lại ở một kiểu khác. Có thể nó sẽ không ác liệt, cay đắng và tăm tối hơn, cũng không viết thành sách được, nhưng buồn thì vẫn là buồn. Thời nào cũng có những nỗi buồn đại loại vậy.
Không việc gì phải ca ngợi những sự buồn như thế. Nhưng xin đừng ghét bỏ chúng. Vì xét cho cùng, chúng ta đã ra khỏi một cuộc chiến. Chúng ta có quyền buồn vui tùy mình. Mà có đúng là mọi thứ đã qua…?

10.10.12

Những cuốn sách tôi có xem qua lúc nhỏ, hầu hết đều được đọc trong nhà vệ sinh :)

Đó là một thói quen phổ biến. Tôi biết vậy. Nhưng thói quen đó, nói cho đúng, cũng có cái lợi. Việc cầm một quyển sách bất kì, vội vã chạy đến chỗ quen thuộc, lật ra ngẫu nhiên và đọc. Không còn gì tự do cho bằng. Cái thú không chỉ ở việc được cầm tự do, lật tự do. Sự sung sướng còn ở chỗ  ta không biết có thể dừng việc đọc lại lúc nào. Cũng tùy bụng tùy dạ :)

Nhưng như thế thì hơi thô thiển. Ít thô hơn là việc đọc lúc ăn. Năm ôn thi đại học, tối tối tôi thường ăn cơm nguội với nước mắm. Chẳng biết lúc đó xoay thế nào, tôi tìm được một cuốn Miếng ngon Hà Nội của Vũ Bằng. Hay kinh khiếp, nhất là vừa ăn cơm nguội mà vừa đọc. Tất nhiên đọc kiểu đó tôi cũng chỉ có thể đọc từng đoạn, từng đoạn rời rạc. Có món đọc lại nhiều lần, có món chẳng thèm ngó qua. Hồi đó tôi ấn tượng nhất với món thịt chó nhựa mận bỏ chum ném xuống ao. Đến bây giờ, sau hơn 2 năm, tôi cũng chưa biết hình thù nhựa mận như thế nào. Song ấn tượng về món đó thì tôi vẫn nhớ, rất đậm.

Tình yêu đi qua dạ dày, ai đó khôn ngoan đã bảo thế. Song văn chương, nghệ thuật lắm lúc cũng có thể đi qua dạ dày đấy chứ. Chỉ cần con người ta biết cách nuốt. Cao siêu quá mà làm gì :)

6.10.12

SMS - 7

Nói chung, tìm một người hiểu mình là tương đối khó. Người hiểu mình rồi phản ứng lại theo đúng ý mình lại càng khó kiếm hơn. Những chuyện kiểu như nhỏ nhặt với một số người, lại lớn cực kì với số khác. Chẳng kiểm soát nổi mấy sự bất cập như thế.

Chuyện nhắn tin là một ví dụ. Các bạn, đặc biệt là các bạn nữ, thường không mấy để ý đến chuyện mình nhắn tin cho các bạn ấy khó nhọc đến thế nào. Mỗi kí tự gửi đi đều được cân nhắc, mỗi dấu chấm, dấu phẩy đều phải trăn trở kinh lên được. Nhưng bình sinh mình chưa từng gặp một bạn nữ nào để ý đến điều này. Cũng có thể mình chả quan trọng gì để phải ý tứ chăng. Cũng có thể.

Một ngày đẹp trời, có bạn nào đó không đọc những dòng này mà vẫn hiểu được ý mình, mình nguyện sống chết vì người ấy. Nghĩa đen thui lui, không chút nào nghĩa bóng.

  1. Mình rất muốn các bạn nhắn tin đủ dấu Tiếng Việt với mình. Mình yêu những con chữ đủ dấu vì nó đắm đuối và mê say hơn hẳn. Nghĩa thì vẫn thế, nhưng khi đọc trọn vẹn những dòng không cắt bỏ dấu câu, có một cảm giác thân thuộc ve vuốt tâm hồn mình. Và mình sẵn sàng bật dậy lúc nửa đêm mà cười hạnh phúc như một thằng điên hoặc đại loại thế với tin nhắn của bạn.
  2. Khi từ chối mình, hãy nhắn "không" thay vì "k"; khi đồng ý, hãy nhắn với mình là "vâng" hoặc "đồng ý" thay vì "ok". Nếu như thế, sự từ chối của bạn sẽ ít đau đớn hơn, còn sự đồng tình sẽ vui hơn gấp bội.
  3. Bạn hãy viết hoa tên mình ở kí tự đầu, và viết đầy đủ toàn bộ các kí tự còn lại. Khi mình yêu mến ai đó tới một mức cụ thể, mình không bao giờ viết tắt tên họ. Cái tên con người ta khi đọc hay viết lên luôn tạo nên một cảm giác âu yếm và thân thuộc. Vì thế đừng cắt bỏ chúng bằng cách viết tắt. Bạn hiểu ý mình chứ.
  4. Nếu có thể bạn hãy viết đủ chủ ngữ. Điều đó sẽ tạo nên mối dây liên kết giữa mình với bạn. Cho dù mối dây liên kết đó là "giận hờn", "nhớ nhung" hay "yêu mến". "Tớ giận cậu", "tớ nhớ cậu" hay "tớ mến cậu" có phải luôn đầy đủ và âu yếm hơn "giận cậu", "nhớ cậu" hay "mến cậu" không. Có điều gì đó sẽ trôi qua trái tim cả hai, không biết bạn thế nào, mình luôn trân trọng hơn những gì đầy đủ, kể cả một câu ngắn 3 chữ như thế.
  5. Bạn có bao giờ sử dụng dấu chấm cảm "!", chấm hỏi "?", dấu ba chấm "..." trong tin nhắn gửi đến một ai đó? Có thể bạn thấy phiền hà lắm. Nhưng một người biết suy nghĩ và tỉ mỉ, họ, có thể sẽ trân trọng tin nhắn ấy của bạn đến mức không muốn xóa đi dù có bao lâu chăng nữa. Vì sao, vì bạn cũng trân trọng anh ta đến mức không thể thiếu một dấu câu đơn giản.
  6. Sử dụng nhiều biểu tượng cảm xúc nhé bạn. Hãy cho mình biết bạn đang nghĩ gì. Bạn có thể chân thật, có thể xạo tí chơi hoặc cũng có thể nghĩ một đàng nói một nẻo vì sợ mếch lòng. Nhưng hãy cho mình biết cảm xúc của bạn. Vì với mình, đọc một tin nhắn bực bội không đáng sợ bằng đọc những lấp lửng không đầu không đuôi. Thú thực là mình sẽ chẳng biết đáp lại bạn thế nào.
  7. Và bạn có để ý đến tâm trạng của mình, qua những tin nhắn vài kí tự. Khi bạn nhận được một câu cụt lủn, nghĩa là mình đang bực chuyện gì. Khi tin nhắn đó quá nhiều dấu phẩy mà vẫn không chịu kết thúc, đó là mình đang hoang mang đến mức không biết bạn sẽ hụt hơi khi đọc hết câu của mình. Khi mình nhắn tin cho bạn quá nhiều dấu chấm. Nghĩa là mình đang cố giải thích cho bạn điều gì đó. Mình không dám nói dài vì sợ bạn sẽ không hiểu. Bạn có để ý không hở người có đôi mắt đẹp kia ơi?
Bạn có thấy mình phức tạp và chi li quá không. Cũng có thể đấy. Nhưng bạn ơi, khi bạn hiểu những gì mình nói, mình hạnh phúc biết bao nhiêu. Và bạn, bạn cũng có thể vui với những điều mà trước đây bạn không hề nghĩ tới. Chúng ta sinh ra, còn có ích lợi gì, ngoài việc làm cho ai đó vui sướng. Mình mong cả bạn và mình, đêm nay, sẽ có thể sung sướng vì một điều gì đó. Chẳng hạn khi chiếc điện thoại bất chợt rung lên. Một SMS đêm khuya và biết bao yêu dấu.
.........
Bài đăng trên Tuổi Trẻ

2.10.12

Đọc 1984

Con đường đến với 1984 (George Orwell) của tôi đi qua một quảng cáo của Apple giới thiệu về máy Macintoshm, cũng ra mắt vào năm 1984. Lạy trời, mẩu quảng cáo đó hay tuyệt. Nếu như may mắn gặp một quảng cáo đại loại thế trên TV ở Việt Nam này, tôi thề là sẽ mua ngay, bất kể mặt hàng được quảng cáo đó tệ tới đâu đi nữa. "On January 24th, Apple Computer will introduce Macintosh. And you'll see why 1984 won't be like "1984." Đó, đại loại là nó hay kiểu thế. Và tôi tìm đọc 1984 để coi "giống 1984" là như thế nào.

Quyển này tôi đọc bản dịch của Đặng Phương Nghi. Trên thư viện KHTH không có bản tiếng Việt, mặc dù vẫn có bản tiếng Anh. Đọc 1984 sau khi đọc Trại súc vật giống như đi từ bản tóm tắt đến bản hoàn chỉnh vậy, mặc dù so sánh như vậy có hơi khập khiễng. Tuy nhiên, nếu Trại súc vật có vẻ nhẹ nhàng qua bức màng ngụ ngôn ý nhị, thì 1984 phô bày, dẫn dắt rồi kết luận mạnh bạo hơn hẳn. 1984 không chỉ là một câu chuyện có trình tự, có sắp xếp mà tỉ mỉ hơn, là một bức tranh đầy hoang mang và sợ hãi. Nơi mọi thứ đều rõ ràng và không rõ ràng. Tất cả đan xen trong một không khí u tối và vô vọng. (Điều này xem quảng cáo trên của Apple thì có thể thấy rõ).

Tạm thời bỏ qua các vấn đề chính trị không tiện nói ra, (và không nên nói ra), người đọc có thể tìm thấy ở đây một điều gì đó rất thực về tâm hồn con người. Có vẻ hơi bi quan, nhưng George Orwell dường như không tin tưởng vào sức mạnh của đấu tranh và tính thiện. Con người, cuối cùng, sau đau đớn và sợ hãi vẫn trở về với những hèn kém và yếu đuối, trở về với vô tri. Nhân vật Winston của chúng ta, kẻ lạc loài ham hiểu biết, kẻ coi sự hoài nghi là bạn đồng hành nhưng lại sợ chuột. Anh bỏ qua lý tưởng, bỏ qua tình yêu, cuối cùng đầu hàng lại tất cả. Vì chuột. Kẻ thù của anh thấu hiểu một điều, con người, ai cũng có những nỗi sợ. Chính nỗi sợ chứ không phải cái đói, sự đau đớn hay tan vỡ trong tình yêu sẽ khiến con người nhắm mắt và buông xuôi mọi thứ. Cuối cùng thì tình yêu cũng chả là cái khỉ khô gì?
"Hành Julia ấy! Hành Julia ấy! Không hành tôi! Julia ấy! Tôi bất cần ông làm gì nàng. Cứ xé toạc mặt nàng, lột xương nàng. Không hành tôi!" (Winston khi bị dọa tra tấn bằng lũ chuột)
Đau đớn một điều đó là: Dường như Winston không hành động thế vì hoàn cảnh. Có thể tạm đánh giá đó là bản chất của con người. Đến thế thì người ta biết tin vào điều gì trên đời này nữa. Viết kiểu như tác giả của 1984, đọc thấy đau lắm. Nhất là sau những câu thoại kiểu như: "Em có tin rằng cho tới lúc này anh không biết mắt em màu gì không" hay "Anh ghét sự tinh khiết [...] Vậy thì tốt, em chắc hợp anh, cưng ạ. Em hư hỏng thấu xương cốt", tưởng như người ta hiểu nhau, người ta thành thật với nhau. Rồi người ta phản nhau, như một lẽ tất nhiên.

1984 viết về sự hoang mang khi người ta đi tìm những thú vui xác thịt lẫn tinh thần. Một xã hội khinh bỉ mọi lạc thú xác thịt, coi đó là một điều bỉ ổi là một xã hội bệnh hoạn. Ít nhất là trong 1984. Người ta cảm thấy tội lỗi khi yêu nhau nhưng vẫn phải lén lút yêu nhau. Phóng đại một chút, rất giống với hiện tại. Chỉ khác bây giờ người ta hô hào yêu nhau. Nhưng sự hô hào cũng chứng tỏ có điều gì đó bó buộc tình yêu trong cuộc sống này. Khi nào yêu nhau cũng giống như hít thở, khi đó có lẽ ta mới thoát ra khỏi không gian của 1984 u ám ấy.

1984 là một cuốn sách về sống sót và cố gắng sống sót. Là một phóng đại rõ rệt của tư tưởng Plato, coi thực tại là chính ý chí của con người mà ta có thể tự do thay đổi. Là một vòng xoay bất tận của dành giật quyền lực. Chỉ khác, sự dành giật đó đã đi đến một hồi kết không đúng qui luật. Nhưng 1984 cũng là một tiếng than thở về con người và thứ tình yêu nhuốm màu sắc vị kỉ của họ. Họ có thể yêu đương rất say đắm, rất thành thật và cuồng nhiệt. Nhưng họ sợ. Và cho đến một lúc tình yêu tan vỡ, cũng chính vị nỗi sợ ám ảnh và dai dẳng đó.
......................

  1. Có một thắc mắc sau khi đọc xong 1984 là 1Q84 của Haruki như thế nào. Vui không? Nhưng mà dài quá, nhắm đọc không nổi.
  2. Có một lượt đến blog của mình qua blog của một anh mà mình không quen. Toàn những bậc mà mình nể trọng cả. Nên định cảm ơn một tiếng nhưng không dám lên tiếng. Chỉ vui mừng là có thể đọc được những thứ hay hay tại một blog hay hay khác thôi.