14.4.13

"Đỏ" và những lặng yên

Mẩu này viết lâu rồi mà chắc xài không được nên post lên blog phủi bụi :P
.........
Đỏ (Nguyễn Dương Quỳnh, Nhã Nam và NXB Lao Động) bắt đầu bằng sự bất lực với việc tìm kiếm một chỗ trọ “tôi không tìm được chỗ thuê nào rẻ hơn”.  Rồi đột ngột, Đỏ kết thúc trong một bất lực tìm kiếm khác, dõi theo những cuộc đời “chẳng bao giờ cắt nhau qua nữa.” Cái còn lại của sự chia cách kia là một dư âm bền bỉ và rõ ràng.

Dư âm trong Đỏ - truyện ngắn đầu tiên trong một Đỏ gồm hai truyện chính là sự yên lặng. Đó là cái yên lặng của không gian bên ngoài với dòng sông “không thấy bóng dáng đứa trẻ nào,” của không gian bên trong căn phòng mà “ánh trăng không lọt vào được.” Đó là cái lặng yên đáng sợ của “cánh rừng không có gió, mùa thu không có gió.” Và là sự bất động của lòng người, sự ý thức được một cái gì nhỏ bé nhưng  chẳng phải dành cho mình: “tôi chợt nhận ra nó không nhìn tôi”,  “ông ta không quay lại để thấy tôi vẫn đứng lặng bên cột đèn…”, “…tiếng nói ấy dịu dáng quá mức, thực buồn sao nó không dành cho tôi.”

Đỏ xoay quanh mối quan hệ giữa một du học sinh Việt Nam với một người đàn ông Trung Hoa, một đứa bé - con của ông ta, và một sinh viên mỹ thuật bỏ học để trở thành thợ làm bánh mì. Nhân vật “tôi” của Đỏ không biết tiếng Hoa và sống một cách lặng lẽ trong khu phố người Hoa. Những nhân vật trong Đỏ không hoặc ít khi lên tiếng. Bằng cách này hay cách khác, họ cố hiểu nhau trong câm lặng. Không gian của Đỏ tràn ngập những phủ định, “không” màu, “không” có sự chuyển động, “không” hiểu và “không” thuộc về nhau. Chính những phủ định tưởng chừng như lỏng lẻo đó đã cố kết cuộc đời họ lại trong một nỗ lực phi ngôn ngữ. Sự thấu hiểu bị lệ thuộc vào cảm giác. Phóng chiếu theo đó, những nhân vật dường như đang đứng yên và quan sát lẫn nhau thay vì cố gắng đến với nhau. Mọi thứ khả dĩ trở về trạng thái bình lặng và tự nhiên như nó vốn có.

Chúng ta thường đánh mất đi nhiều tự nhiên bằng việc lọc đi dữ kiện. Đứng trước cái mất mát tính ngây thơ tất yếu, hoặc ra ngoài vòng xoay, từ chối dữ kiện và trở thành một kẻ thờ ơ. Hoặc như Đỏ, va vấp và mòn mỏi, loay hoay không muốn đi đến tận cùng, và do đó giữ được những ngây thơ tưởng chừng như đã tiêu biến từ lâu. Như đứa trẻ trong Đỏ, từ chối những quả táo, hối tiếc, rồi bỗng chốc vui trở lại với một mảnh vỏ táo. Như trong Đỏ, có ai đó đã gọt biết bao nhiêu quả táo, chỉ để mùi táo lưu mãi trên tay.

Đỏ có hai tuyến truyện. Một với thứ ngôn ngữ câm lặng đến dằn vặt (thông qua những hành động bất lực để bảo vệ đứa con của người cha). Một với sự loay hoay tuổi trẻ dường như đã đi đến hồi kết (xoay quanh câu chuyện của người thợ làm bánh mì). Nếu như tuyến truyện đầu là một cõi xa xăm để nhân vật tôi nhìn thấy tâm hồn mình trong những cách chia, thì tuyến truyện sau dường như lại là một đoạn kết có hậu. Bằng những trao đổi, nhân vật tôi, qua một hình ảnh mạnh dạn và lạ lùng khác (người thợ làm bánh), đã xóa đi lớp phông nền mờ nhạt của những ẩn ức nơi khu phố ngươi Hoa câm lặng. Đó không phải là một câu trả lời cho tất cả mọi chuyện. Đó có vẻ như, một sự sợ hãi đã đi đến giới hạn của nó, tìm cách thoát ra, bằng ngôn ngữ, bằng chuyện trò, bằng mùi bánh mì và những ngày mưa không dứt.

Sự im lặng vẫn còn đó trong Đỏ. Nếu không có sự im lặng, thế giới của Đỏ hẳn đã vỡ nát ra thành trăm mảnh rời rạc bởi những cố gắng xóa nhòa khoảng cách. Chính những im lặng nhẹ nhàng và dằn vặt đó là mối dây ràng buộc giữa con người với con người. Bằng thứ im lặng điềm tĩnh, có chủ ý và rất kiên trì, Đỏ đã tìm thấy sự bình thản (dù không tuyệt đối) trước những xa rời, lạc lõng giữa cuộc đời. Và cố gắng cư xử để tâm hồn không dần khô cứng đi trong một thế giới thiếu vắng những thanh âm vang vọng nhưng vẫn mãi ồn ào, tất bật.

Còn một truyện ngắn khác cũng xuất hiện trong tập này. Khác với Đỏ, đó là một Nước xốt cà chua có những quấn quít xinh xắn của tự thuật, đối thoại và rất nhiều âm nhạc. Nhưng  khi câu chuyện đã im lặng một cách có chủ ý sâu đến vậy, việc thốt ra thành lời dễ đưa người đọc đến sự lạc lõng khó tránh được. Và thế, bạn đọc hẳn có quyền lờ đi một nửa của Đỏ, để giữ những câu văn khỏi bật thành lời, thành thanh âm, hay bất cứ điều gì khác.
.........
Link: Đỏ được viết lúc tác giả học năm nhất đại học, Nước sốt cà chua được viết năm lớp 11. @@. Còn năm nhất đại học tới giờ tớ toàn ngủ, ngủ, ngủ và ngủ. Những nỗi buồn cũng trôi theo từng cơn ngủ.

4 comments:

  1. Cảm ơn bạn, nhìn thấy cái này ngay trước ngày sinh nhật tui vui ghê :))

    ReplyDelete
    Replies
    1. Chị có thể gọi em, nhỏ hơn chị một tuổi mà :P

      Delete