11.7.13

Đọc Moon Palace - Paul Auster

Mặt trăng trên sa mạc Utah (nguồn internet)
Sự dễ chịu trong hành động đọc đôi khi nằm ở chỗ mọi thứ dường như được đẩy tới giới hạn của nó. Những sự kiện lỡ dở trong cuộc sống sớm nhường chỗ cho những quyết định. Vài chuyện lấp lửng cũng trở nên chóng vánh và dứt khoát. Giống như nhân vật Marco Fogg trong Moon Palace (Paul Auster – dịch giả: Cao Việt Dũng, Nhã Nam và NXB Hội Nhà Văn ấn hành) nhanh chóng “biến cuộc đời mình thành một tác phẩm nghệ thuật, bằng cách tự hiến mình cho cái nghịch lý tối hảo” (tr.41). Nghĩa là cậu chàng dứt khoát “không hề động tay vào việc gì” (tr.40), lay lắt mỗi ngày bằng hai quả trứng và ngồi chờ “thưởng thức kết cục” (tr.41) của chính mình.

Paul Auster viết Moon Palace đan xen từ ba câu chuyện có kết cấu rõ ràng. Không khó để ta nắm bắt các tình tiết vốn đã hấp dẫn và cuốn hút. Đó là câu chuyện về cậu chàng Marco Fogg kỳ quái thực hành “thứ chủ nghĩa hư vô được nâng lên tầm một định đề mỹ học” (tr.41), bằng cách cố gắng sống mà không phải kiếm tiền. Đó là cuộc đời của tay họa sĩ già Thomas Effing chìm nổi trong những sự kiện hư thực lẫn lộn, với sa mạc, hang đá, những tên cướp và nỗi cô độc. Hay là thân hình phì nộn, cái đầu hói của Solomon Barber với những ám ảnh về người cha đã khuất khắc họa trong câu chuyện mang tên Máu của Kepler.

Những mảnh ghép trôi nổi, dòng sự kiện diễn ra giữa ba nhân vật chính trên được giải đáp bằng sự ngẫu nhiên của cuộc đời họ. Marco đến với Effing sau khi suýt đầu hàng thần chết trong mưa lạnh giữa công viên trung tâm New York. Còn Marco gặp Solomon sau cái chết của Effing, cũng chính là cha của Solomon. Cuộc đời con người có được bao nhiêu lần ngẫu nhiên như thế. Paul Auster dường như thích những mối dây liên kết. Và không có gì hợp lý bằng liên kết các nhân vật, chi tiết, cuộc đời và mọi thứ giữa họ lại với nhau bằng những tình cờ. Như chính Marco trong đợt khám tuyển lính đã tuyên bố “Cuộc đời của chúng ta được qui định bởi vô vàn sự tình cờ” (tr. 131)

Moon Palace là dung hòa của vô số chi tiết tuyệt đối đặc biệt. Nhưng những con nhân vật của Moon Palace đều phát triển theo chiều hướng chung: cô độc và khát khao tự thân tồn tại. Vì cô độc giữa thế giới nên buộc phải quay lưng lại mọi thứ. Và vì chòng chành trong những mối dây liên kết lỏng lẻo, họ buộc phải khẳng định cuộc sống của mình theo một cách khác. Với Marco là việc ngồi một chỗ bán dần từng cuốn sách của ông bác Victor và sống lần hồi, với Effing là chuyến đi từ bỏ thế giới, là hành động thay tên đổi họ sau những tháng ngày ẩn giật. Còn đối với Solomon là tập cách sống không cần nhìn mặt mọi thứ trên đời dù ở ông chẳng có chút nào gọi là kiêu hãnh lẫn tự phụ. Tất cả cuộc sống đối với họ, kể cả những nhân vật phụ như bác Victor, Kitti, Emily – mẹ của Marco có vẻ chỉ là một trò may rủi bất tận, kéo dài không dứt từ thế hệ này sang thế hệ khác. Họ dù già hay trẻ, dù khoảng cách thế hệ có bao nhiêu, vẫn muốn “buông mình vào sự hỗn độn của vũ trụ” (tr. 132) để có thể tìm thấy “một sự hài hòa bí mật nào đó” (tr 132)

Moon Palace còn là câu chuyện của những hoang mang, đánh đổi và trả giá. Bên trong Moon Palace, người ta có quyền sống theo những cách thật đặc biệt. Song le, không có nghĩa là họ có thể chối bỏ mọi hậu quả bên ngoài lẫn bên trong tâm hồn mình. Marco đánh đổi cho “thứ chủ nghĩa hư vô” đó của mình bằng cách chịu đói khát, lạnh lẽo trong công viên như một kẻ vô gia cư. Effing trả giá bằng một cuộc sống tật nguyền, bằng cách phân phát hết số tiền mà ông cho rằng mình đã lấy từ những người khác. Và từ thế hệ này sang thế hệ khác, họ lần lượt lượt mắc những sai lầm giống nhau. Effing từ bỏ đứa con để bắt đầu một cuộc sống khác. Solomon vô tình không biết mình còn một người con. Đến Marco, cố gắng để giữ lại cái thai trong bụng Kitti, cuối cùng đã mất đi tình yêu của mình.

Trong Điệu valse giã từ của Milan Kundera, nhân vật Jakub luôn có bên mình một viên thuốc độc màu xanh. Với nó, ông có thể kết thúc cuộc sống bất kỳ lúc nào. Và bằng cách đó cắt đứt đi tất cả các mối dây tồn tại của mình với thế giới. Cũng với cách tư duy như thế, một ý muốn tự thân khiến Effing quyết định ngày giờ chết của mình. Song ông không dùng thuốc độc, ông cố gắng bị ốm, cố gắng  cho đến ngày đã định và cố gắng chết một cách tự nhiên. Đó không phải thứ cố gắng của “chủ nghĩa hư vô”. Effing vẫn muốn nối mối dây cuối cùng với tự nhiên. Và thông qua đó có lẽ ông muốn khẳng định lần cuối ý chí sống, khát khao hòa nhập vào một điều gì đó to lớn và có sức ràng buộc hơn là một đời người.

Paul Auster dường như đi đến rất gần văn hóa phương Đông với những đan xen chằng chịt từ thế hệ này sang thế hệ khác, với quan niệm của ông về cuộc đời, về dấn thân và những trả giá. Paul Auster nhìn mỗi sự kiện như một thắt nút mở ra nhiều sự kiện khác với nhiều điều bất ngờ không đoán định được. Tác phẩm của ông - Moon Palace giống như một sự mỉa mai thứ chủ nghĩa cá nhân tuyệt đối muốn phủ nhận những liên hệ giữa người với người. Chúng ta có thể cô đơn giữa cuộc đời, song bản chất cuộc đời luôn có những ràng buộc cố hữu không lay chuyển được. Có lẽ bởi vì mặt trăng mà mỗi ngày chúng ta ngắm nhìn vẫn tồn tại. Mặt trăng như trong một cuốn sách khác Red Notebook, Paul Auster đã nói “là tất cả trong một, nó là một chuẩn mực. Đó là mặt trăng như một huyền thoại…, trí tưởng tượng, tình yêu và sự điên rồ”

2 comments:

  1. Chị mới mua cuốn này 30k, search google ra bài em viết.:) Đọc đoạn đầu thích, lúc Marco Fogg đói kém, với chuyện của bác Victor.

    ReplyDelete