28.4.14

Ở thế giới của kẻ khác

Hội sách đã kết thúc được một tháng. Dư âm còn lại với nhiều người không chỉ là những cuốn sách, mà còn có mấy vụ lùm xùm xoay quanh. Chuyện tranh giành thị phần của hai vị đại gia buôn sách, chuyện một số cây viết trẻ bỗng nhiên nổi như cồn, rồi đến chuyện xã hội khai quật lại sự lo lắng về văn hóa đọc, tất cả nóng lên trông thấy.

Ở một thế giới khác, nơi các bạn trẻ không  quan tâm đến Dostoyevsky, Camus, Hugo, Kundera, Cervantes…, chuyện gì đang diễn ra? Hai tuần một lần, mỗi thứ hai, Kim Đồng đều đặn phát hành Itto, Toriko, Kimi ni Todoke, Chie; mỗi thứ sáu là One Piece, Asari, Shin, Noblesse, Dragon Ball. TVM cũng mỗi thứ sáu cách tuần đều cho ra một tập Fairy Tail, Tsubasa, Slam Dunk, Xì Trum, Hara Yoni Danso. Hắc Quản Gia của TVM  mới ra mắt đã cháy hàng, cả một lô lốc các fan hâm mộ cố gắng xoay sở cho ra một bản cho bằng bạn bằng bè. Tạp chí manga Soul giá 35 nghìn một cuốn bán đắt như tôm tươi. Thể loại light novel với Cô gái văn chương hay series về Suzumiya Haruhi của Nagaru Tanigawa được rất nhiều bạn đọc thay cho tủ sách Cánh-cửa-mở-rộng hay Nhã-Nam-Kinh-Điển. Ở một thế giới khác, Chibooks, Quảng Văn, LimBooks chiều chuộng độc giả bằng nhiều cách như poster, postcard, bookmark đủ màu. Ở thế giới đó, nếu một độc giả bình thường để nhầm Mạc Ngôn vào dãy ngôn tình sướt mướt thì ấy cũng không phải là chuyện để mọi người phì cười.

Có rất nhiều thứ đáng để chúng ta quan tâm hơn là chen vào thế giới của người khác. Cái khoảng không bao quanh một con người rất phức tạp. Cả với từng người, việc tìm kiếm xung quanh khoảng trống đó đã là cả một hành trình. Tôi từng mong muốn đọc hết mọi thứ cần đọc, cả tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện tranh, cả fiction lẫn non-fiction, cả quốc văn, ngoại văn lẫn truyện dịch. Nhưng cái tôi sớm biết là mình sẽ không thể đọc hết dù dành cả đời cho chuyện đọc. Mọi thứ đọc được sẽ dần dần lấp đầy một con người. Và tôi nghĩ không ai có thể đánh giá phần được lấp đầy ấy là rẻ tiền hay ý nghĩa.

Chúng ta sống trong nhiều thế giới khác nhau. Một phần những thứ tạo nên thế giới ấy là sở thích. Một phần trong các sở thích là chuyện đọc. Mỗi một người, khi dành thời gian cho cuốn sách bất kì đều đem vào đó một phần giấc mơ của mình, giấc mơ được yêu ghét, được lớn lên và được mộng tưởng. Và khi không ai đánh thuế giấc mơ thì cũng sẽ không ai đánh giá được chúng. Mấy ai trong chúng ta là những nhà nghệ thuật đầy kinh nghiệm hay chỉ là những người đọc. Nếu là người đọc, thà làm người đọc có nhiều lựa chọn hơn là chỉ có một dúm sự lựa chọn. Sự phê phán dù ít hay nhiều đều làm giảm đi vô số lựa chọn. Thượng vàng hạ cám (dù không chắc đâu là vàng hay là cám) là một sự thật cần phải được chấp nhận. Nói ngắn lại, vàng thì ít, cám thì nhiều nhưng không nhiều cám thì đố mà lọc ra được nhiều vàng.

Hơn hết tất cả những chuyện trên là tâm tính chấp nhận và thông cảm. Thế giới của những người trẻ có vô số thứ bao quanh. Những sản phẩm văn hóa họ tiếp nhận có thể không đơn giản như nhiều người lầm tưởng. Sẽ có một lúc nào đó, những người trẻ thoát khỏi thế giới vẫn hằng ngày bao quanh mình và bước vào một không gian khác như của Cervantes chẳng hạn. Nhưng điều đó không có nghĩa bây giờ phải buộc họ ngừng mộng mơ cùng những cuốn sách mà họ đang đọc. Một giấc mơ bán chạy như tôm tươi thì có hại ai?

Và nếu có trường hợp cá biệt nào đó quá mơ mộng thì có vài sự kiện nên biết sau đây. Mark David Chapman – kẻ ám sát John Lennon và John Hinckley, Jr, – kẻ ám sát bất thành tổng thống Ronald Reagan được xác nhận đều bị tác phẩm Bắt trẻ đồng xanh ám ảnh. Thế mà ở Việt Nam bây giờ độc giả lại tìm đọc cuốn đó ầm ầm :P.

Link trên TTO: http://tuoitre.vn/Ban-doc/605042/blog-ban-doc-nghi-ve-nhung-giac-mo-ban-chay.html

20.4.14

Tuổi trẻ

Tuổi trẻ còn lại điều gì nếu không có Dostoyevsky?

Dạo này tôi bỗng nhớ nhà. Sau 4 năm ở Sài Gòn, có lẽ đây là lần hai hay lần ba gì đó tôi thấy nhớ nơi mình sinh ra. Lần thứ nhất không tính, lần ấy tôi đói quá mà phải nhai mớ rau má rệu rạo thay vì cơm mẹ nấu, tôi bật khóc. Vị giác bảo tôi rằng mình đang dịch chuyển ra xa khỏi tổ ấm. Lần này khác, lần này tất cả ngũ quan của tôi phản ứng lại với tình trạng chia cách. Tôi thực sự rất nhớ nhà.

Raskolnikov sau khi giết hai mạng thì mẹ và em gái chàng đến thăm. Chàng đã thờ ơ với họ. Bộ não con người là một căn phòng có giới hạn. Raskolnikov vừa mỉa mai vừa cay đắng di chuyển vật vờ trong mớ suy nghĩ của mình, bỏ qua cả mẹ và em gái mặc dù vẫn yêu thương họ đến cuồng nhiệt. Đó chính là cách tuổi trẻ giữ cho mình khỏi nổ tung trước các sự kiện.

Raskolnikov vừa bồng bột vừa chín chắn. Ở chính sự ngây thơ của anh, tuổi trẻ nảy mầm. Tuổi trẻ lập luận, suy nghĩ, phát triển thành hành động. Tuổi trẻ tranh đấu giữa thiện và ác, bào chữa và phán xét chính những năm tháng của mình. Rốt cuộc Raskolnikov là gì, là tuổi trẻ hay chỉ một phần của tuổi trẻ, là sự vô nghĩa hay chính là hành trình tìm những điều thực sự có ý nghĩa trong cuộc đời. Ở chính Dostoyevsky, tôi tìm thấy mình trong mớ triết lý cụ non của Raskolnikov. Tôi hình dung sự tàn nhẫn trong nó, nhưng cũng thấy ở đó sự bất lực, tác hại cũa những năm tháng vô công rồi nghề và cả những hư vô đeo bám cuộc đời một con người.

Raskolnikov có đối mặt với cuộc đời giống như Sisyphus lăn vô tận khối đá nặng nề của một kiếp người. Raskolnikov vừa tìm kiếm những điều công bằng, vừa giễu cợt cách mạng vừa cổ súy cho quyền lực và bạo ngược. Đó cũng chính là tuổi trẻ. Những năm tháng ấy chúng ta luôn cố gắng chạy từ A đến B nhưng chẳng lúc nào được. Luôn có một điểm C hay D chắn ngang đường, thậm chí buộc chúng ta phải chạy theo hướng ngược lại. Raskolnikov  muốn loại bỏ những điểm đó, chàng muốn một mạch thẳng tiến. Chàng phủ nhận tuổi trẻ của chính mình trong ước muốn kiểm soát và làm toàn vẹn mọi thứ.

Còn một điều nữa, tại sao Raskolnikov không phát điên. Rõ ràng chàng đã không phát điên. Đơn giản vì chàng vẫn cho rằng mình là một người tốt – một người tốt có quyền mỉa mai cuộc sống nhưng luôn khao khát sống. Một kẻ lãng mạn của những đêm trắng, tự xỉ vả chính mình và giết hai mạng người nhưng vẫn cho rằng mình là người tốt. Như thế chẳng phải là sự ngây thơ của tuổi trẻ hay sao.

Tôi vẽ một vòng tròn đỏ quanh tuổi hai mốt bằng sự kiện cảm thấy mình nhớ nhà và được làm quen với Raskolnikov.

16.4.14

Hành xử với báo đài

IMG_9676

Tôi đi làm được gần hai tháng. Công việc không đến nỗi phức tạp nhưng dạo này phải thường xuyên email qua lại với một số ekip làm truyền hình của thành phố. Thương hiệu khi nhận được sự quan tâm của các phương tiện truyền thông chắc chắn là một điều đáng mừng. Một phần vì không cần phải bỏ nhiều tiền (trong một số trường hợp là bất khả) để làm quảng cáo. Phần khác vì chắc chắn rằng thương hiệu đang nhận được sự quan tâm nhất định của báo đài, mà rộng ra là của dư luận.

Đa phần các bạn làm trong lĩnh vực truyền thông đều rất khéo giao tiếp. Tuần rồi hầu như ngày nào tôi cũng nhận được email xin phép làm chương trình tại nhà sách. Có một điều thú vị, chương trình đầu tiên quay các bạn hỏi yêu cầu của bên tôi. Đến chương trình thứ 3 thì hầu như không cần hỏi nữa mà tự động đáp ứng. Mặc dù mỗi chương trình lại do mỗi ekip khác nhau thực hiện. Chứng tỏ hiệu ứng lan truyền rất tốt. Một kênh quảng bá cho thương hiệu thì các kênh khác cũng bắt đầu nhảy vào. Tất nhiên, thương hiệu phải có điều gì đó để lôi kéo được các phương tiện truyền thông.

Nói lại về chuyện ứng xử, thông thường trước khi đến quay, mỗi ekip đều có một người phụ trách liên lạc với nhà sách. Bạn này nếu không phải là người phụ trách to nhất (biên tập chẳng hạn) thì sẽ là người phụ trách nhỏ nhất (trường hợp ở đây tôi đề cập là thực tập sinh). Công việc của bạn liên lạc này và của tôi rất đơn giản, là khớp lịch quay và thống nhất một số yêu cầu của cả hai bên. Nói đơn giản nhưng cũng có một lần hai bên trớt quớt vì sai lịch. Nguyên nhân là chỉ trao đổi qua điện thoại, không có email xác nhận chi cả. Lần đó mới 7h30 sáng, tôi bị bạn ấy lẫn sếp dựng dậy vì cả ekip 30 người đứng trước nhà sách, mà tới tận 8h30 nhà sách mới… mở cửa.

Những lần khác, tôi đều yêu cầu phải xác nhận bằng email cho an tâm. Với một số bạn cẩn thận còn gửi lại cả kịch bản cho bên nhà sách đọc trước. Nói chung, hai bên đều cố gắng hợp tác một cách ổn thỏa nhất. Một bên vì số lượng người xem chương trình. Bên còn lại vì khách hàng và tận dụng một dịp quảng bá miễn phí không phải lúc nào cũng có.

Tuy thế, vẫn có một trường hợp không vui. Bên liên lạc của chương trình gửi về nhà sách một email vô cùng cẩu thả. Cẩu thả đến mức không thể cẩu thả hơn được nữa. Email vài dòng, không tên, không chào hỏi, không dấu. Đến khi bên tôi yêu cầu thông tin chương trình lẫn kịch bản thì quất lại nguyên văn “sao ma nhieu thu tuc vay” làm tôi suýt chết đứng. Thật ra trong trường hợp này, tôi hơi nghi ngờ bạn này có phải là nhân viên của một kênh truyền thông hay không. Nếu thật sự là vậy thì độ bá đạo của bạn này cao hơn so với bình thường rất nhiều. Song nói đi, cũng phải nói lại, nhà sách cần được quảng cáo không công thế nên kệ, tôi lờ đi. Thật khó để lịch sự với những nhân vật không định nghĩa được lịch sự nghĩa là gì.

Vậy nên, đến giờ tôi vẫn không biết mình nên hành xử như thế nào với một số bạn làm bên báo đài. Đặc biệt là những nhân vật mà độ “chảnh” lên cao như vậy. Xét cho cùng, một thương hiệu có lẽ không cần phải cầu xin sự bố thí của các bên truyền thông. Tất nhiên là trừ khi muốn tụt váy khoe hàng.

Link trên TTO: http://tuoitre.vn/Nhip-song-tre/605031/email-cung-co-tieng-noi-cua-email.html

6.4.14

Bạn và chuyến đi

Ngày nhỏ, nàng tung tăng chạy nhảy. Cái con đường nối nhà nàng với nhà cô bạn hàng xóm nọ tưởng như mòn vẹt vì những bước chân sáo của hai đứa. Nàng lớn lên, cô bạn nọ cũng lớn lên. Bạn ta biết làm điệu, còn nàng thì chẳng biết làm gì ngoài việc đắm chìm vào một thứ ương ương lỡ dở. Nàng cũng muốn được hóa thân giống bạn nàng. Bỗng chốc được mặc quần soóc mà khoe trọn cặp chân gầy guộc, dựa vào đâu đó mà nói năng liếng thoắng với mấy anh hàng xóm xinh tươi. Ờ, hình như là xinh tươi, khi nàng lớn lên, nàng thấy ai cũng xinh tươi cả thảy. Đẹp chỉ mỗi nụ cười, mỗi đôi mắt, mỗi cái gật đầu tủm tỉm thì cũng hãy là đẹp. Có những người ở gần nàng quá mức, thế mà có chăng sáu tháng mới gặp nhau. Khi gặp lại, người đó cười hỏi, nửa năm rồi hẳn. Nửa năm ư, cùng quá là mấy quyển sách và năm phim lẻ thôi chứ mấy. Nửa năm của những bước chân bất động, hóa ra lại ngắn ngủi đến thế. Người ta nói trong Inception, một phim nàng đã xem, là giấc mơ thì dài hơn cuộc sống thực rất nhiều, vì mọi sự kiện diễn ra nhanh hơn. Với nàng cái quan trọng không phải là giấc mơ hay cuộc sống mà là chuyện chúng ta đang sống ở đâu. Chúng ta đâu có sống trong một phạm vi nhất định dù có thể nào. Chúng ta qua lại giữa giấc mơ và thực tại nhanh nhảu đến mức không kịp quy đổi đơn vị thời gian, rồi lại trách cứ, rồi lại dằn vặt tại sao lại lãng phí thời gian như thế. Nàng đang viết đây cũng là một giấc mơ. Gắng gượng để viết mỗi ngày cũng là những giấc mơ, những giấc mơ chảy tràn trong từng câu chữ, nổi bật lên trên cái nền thực tại hẩm hiu. Hai giờ trôi qua chậm rãi hơn là ngồi tìm kiếm linh tinh trên Google.

Và nàng viết....

Nàng viết một câu văn giới thiệu cho một truyện ngắn đã học, truyện về một người đàn ông cả đời đi khắp năm châu, cuối đời lại liệt giường, lết từ mé giường này sang mé giường kia mà như đi nửa vòng trái đất. Nàng bảo truyện ngắn ấy viết về cuộc đời và viết về những chuyến đi, nhưng những chuyến đi ấy chỉ là dĩ vãng. Còn tất nhiên, chuyến đi ở tương lai thì đang lỡ dở vì đứa con của người đàn ông ấy không biết có đến nơi cha mình khát khao được đến và giờ thì bảo con trai thực hiện không. Người ta bảo có ai hiểu gì không cái chuyến đi trong dĩ vãng ấy, nhưng những chuyến đi ấy chỉ là dĩ vãng là sao. Là sao ư? Là thế, là cái khắc khoải của một người chờ chết, nhưng kéo dài ghê ghớm vì khi đó ông đã nghĩ đến sự chuyển động của cả cuộc đời mình, rồi cả cái mơ ước nhỏ nhoi không ngờ nữa. Câu chuyện nàng học, thực chất chỉ là chuyến đi của một con người chủ động cả đời, nhưng đến cuối đời phải phó thác ước vọng của mình cho một kẻ khốn nạn khác. Người đó nhận ra mình trước kia cũng khốn nạn như vậy, đôi chân không cưỡng lại được tâm hồn, đến cuối đời cũng không đến được nơi gần mình nhất. Giờ thì dù có làm gì, chuyến đi hiện tại cũng chẳng là của ông. Kẻ được phó thác kia có thể tùy nghi với cái chuyến đi mang linh hồn khắc khoải đó. Đó mãi mãi chẳng bao giờ là chuyến đi mà ông có thể sở hữu được.

Cứ cho như ông ta từng là con người với những ảo mộng thì có quan trọng gì, ngày cuối đời ông vẫn mải đâm đầu vào một thứ ảo mộng khác. Con người chỉ tìm đến niềm vui trong những chuyến đi, những chuyến đi không vui là những chuyến đi dễ dàng sa ngã. Nào có trách được đứa con không biết mục đích thực sự trong chuyến đi từ lúc khởi hành. Những chuyến đi không thấy vui, không biết ý nghĩa là gì thì có nên chăng việc dấn mình vào để có cơ hội đâm đầu vào sa đọa. Người đàn ông đó đã sai, không sai với chính ông ngày trước, mà sai với đứa con bây giờ. Vì ông đã bắt nó làm một điều mà nó không hiểu, có thể nó đã lần đầu tiên khám phá ra được điều gì đó. Nhưng đó không phải là cái chân lý ông muốn, mà là cái đập vào mắt nó đầu tiên trước cái bến bờ lý tưởng mịt mù của kẻ gần đất xa trời.

Người từng trải nghĩ mình đúng nhiều thứ, đúng với cả những hối tiếc hiện thời mà ngày trước giá mình đã làm thế này thế khác. Người ta áp đặt thứ đó vào con trẻ và bảo chúng hãy làm đi kẻo mai này hối hận. Nhưng người ta không biết ai cũng đang sống trên con đường đầy rẫy những nhu cầu riêng, như Chrome Web Store với biết bao ứng dụng, như nơron thần kinh vô số mà chả khác nhau mấy nếu ta ít chúng hơn bạn bè bao nhiêu cái. Chủ yếu là ta biết gắn kết mọi thứ lại với nhau cho phù hợp mà thôi.

Nàng đã từng tiếc, tiếc rất nhiều về việc đánh mất những mối quan hệ trong trẻo xưa kia. Giờ gặp vài người, nàng không thể cười mà không cảm thấy đôi phần vất vả. Nàng nhận ra ai cũng thay đổi, mà kiểu tóc hay cái quần soóc xinh xinh chẳng đáng không phẩy mấy phần trăm trong ấy. Chỉ là ai cũng chia tình cảm ra thành nhiều hướng hơn mà lơ đi mất vài sợi dây liên kết cho bền chặt. Không chỉ liên kết người khác với chính mình, mà còn liên kết người khác, với người khác, với trăm người khác nữa. Nàng có từng tiếc việc nửa năm không gặp những con người vốn trước đây choảnh chọe với mình không. Câu trả lời là có, đôi khi có, những người xinh đẹp sao lại lơ nhau buồn bã thế. Nàng hiểu, đó là lý do sinh ra những đám đông, để thời gian được ngắn lại, để ai đó níu giúp ta một người bạn đứt đây, để ta không mất đi một người bạn, để người bạn đó không trôi dạt vào cõi buồn tênh.