26.7.16

Những phi lý nhỏ

Tôi thấy ngạc nhiên khi mình không mấy bất ngờ trước một số chuyện.

Ví dụ cuốn Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ, nó không làm tôi choáng, cũng không làm tôi lợm ở một số chỗ kinh tởm, chẳng hạn một phụ nữ bị quân Đức cắt mất ngực chẳng hạn.

Dẫu rằng hẳn ai đọc cuốn này cũng phải xúc động, song đó không phải là điều cốt yếu. Tôi nghĩ, chuyện xúc động hay tởm lợm khi nghĩ về chiến tranh, đều không cốt yếu. Cái cốt yếu chính là sự phi lý.

Có một câu chuyện trong cuốn này, chuyện về người phụ nữ sống cùng một người đàn ông trên chiến trường. Cô yêu anh ta. Song chiến tranh hết, anh trở về với vợ, bỏ cô lại với đứa con gái, một đi không trở lại. Chiến tranh đáng sợ, song khi cuộc chiến vẫn còn, cô có anh. Và chiến tranh là một khoảng thời gian hạnh phúc, với riêng cô. Đó là một phi lý nhỏ, dễ hiểu, dễ diễn giải nhưng rốt cuộc vẫn là một điều phi lý.

Hay một phi lý khác, những người phụ nữ tham gia chiến trận trở về đều bị xã hội xem thường, cho là bọn không ra gì, gọi là đĩ. Thế quái nào mà ra thế. Cái này tôi không diễn giải được, đầu óc dân Nga thật phức tạp.

Một chuyện khác, không phải trong cuốn này, có những người chồng, người cha đi tập kết hồi những năm 54, ra Bắc có gia đình riêng, không bao giờ trở lại quê nhà, không một lần nào, cho tới lúc chết. Thế quái nào mà ra thế.

Lại một chuyện khác nữa, cái này trong phim Watchmen, nếu phải hiến tế vài triệu người để cứu cả thế giới khỏi chiến tranh hạt nhân thì anh có đáng bị lên án không, có dám làm không?

Chiến tranh gợi ra một chiều kích khác. Nó tạo ra một không gian khác, một thời gian khác, nơi kỳ lạ đến mức mọi giá trị bị đảo lộn. Nơi đó anh phải nghĩ khác và làm khác. Nếu anh lấy thước đo của đời thường để đánh giá mọi thứ, tất cả đều đau đớn làm sao.

Nó, chiến tranh, giống như thế giới mà Alice nhảy vào qua hang thỏ, một thế giới song song và mọi sự đều phi lý.

Tôi vẫn nghĩ cái chính không phải là tởm lợm, không phải đau đớn cũng không phải xót thương. Cái chính là chúng ta không biết nghĩ ra sao cả. Vì chiến tranh lạ quá, đi xuyên qua nó, con người trở nên không trọng lực và chỉ biết chới với.

1 comment: