26.7.16

Những phi lý nhỏ

Tôi thấy ngạc nhiên khi mình không mấy bất ngờ trước một số chuyện.

Ví dụ cuốn Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ, nó không làm tôi choáng, cũng không làm tôi lợm ở một số chỗ kinh tởm, chẳng hạn một phụ nữ bị quân Đức cắt mất ngực chẳng hạn.

Dẫu rằng hẳn ai đọc cuốn này cũng phải xúc động, song đó không phải là điều cốt yếu. Tôi nghĩ, chuyện xúc động hay tởm lợm khi nghĩ về chiến tranh, đều không cốt yếu. Cái cốt yếu chính là sự phi lý.

Có một câu chuyện trong cuốn này, chuyện về người phụ nữ sống cùng một người đàn ông trên chiến trường. Cô yêu anh ta. Song chiến tranh hết, anh trở về với vợ, bỏ cô lại với đứa con gái, một đi không trở lại. Chiến tranh đáng sợ, song khi cuộc chiến vẫn còn, cô có anh. Và chiến tranh là một khoảng thời gian hạnh phúc, với riêng cô. Đó là một phi lý nhỏ, dễ hiểu, dễ diễn giải nhưng rốt cuộc vẫn là một điều phi lý.

Hay một phi lý khác, những người phụ nữ tham gia chiến trận trở về đều bị xã hội xem thường, cho là bọn không ra gì, gọi là đĩ. Thế quái nào mà ra thế. Cái này tôi không diễn giải được, đầu óc dân Nga thật phức tạp.

Một chuyện khác, không phải trong cuốn này, có những người chồng, người cha đi tập kết hồi những năm 54, ra Bắc có gia đình riêng, không bao giờ trở lại quê nhà, không một lần nào, cho tới lúc chết. Thế quái nào mà ra thế.

Lại một chuyện khác nữa, cái này trong phim Watchmen, nếu phải hiến tế vài triệu người để cứu cả thế giới khỏi chiến tranh hạt nhân thì anh có đáng bị lên án không, có dám làm không?

Chiến tranh gợi ra một chiều kích khác. Nó tạo ra một không gian khác, một thời gian khác, nơi kỳ lạ đến mức mọi giá trị bị đảo lộn. Nơi đó anh phải nghĩ khác và làm khác. Nếu anh lấy thước đo của đời thường để đánh giá mọi thứ, tất cả đều đau đớn làm sao.

Nó, chiến tranh, giống như thế giới mà Alice nhảy vào qua hang thỏ, một thế giới song song và mọi sự đều phi lý.

Tôi vẫn nghĩ cái chính không phải là tởm lợm, không phải đau đớn cũng không phải xót thương. Cái chính là chúng ta không biết nghĩ ra sao cả. Vì chiến tranh lạ quá, đi xuyên qua nó, con người trở nên không trọng lực và chỉ biết chới với.

21.7.16

Không đề – Nevena Stefanova

Ngày càng khôn hơn,
Ngày càng phải chăng,
Ngày càng sợ sệt,
Tôi sống theo cách pha nửa – màu
Tôi không vung phí
những tình cảm táo gan dạn dĩ,
cũng không phí những mộng mơ.
Có phải chăng tình yêu của tôi nó cũng bỏ đi?
Trái tim tôi không đập nhanh hơn nữa,
và trong những tình cảm lưng chừng khoảng giữa
mệt mề
và trong những khí sắc tàn suy
nhỏ hẹp,
tôi đã hiểu khá nhiều chuyện đấy,
và tôi đã được mực thước khôn ngoan
một cách biết mấy lạ kỳ
đến nỗi nếu tôi cứ tiếp tục thế này,
tôi sẽ trở thành một vị thánh hiền
trước tuổi.
Ôi, trời ơi, vô vị làm sao
cái thứ khôn ngoan
nó cho là sai lầm, tội lỗi
những hành vi nồng nàn;
cho là lạc lối –.
Những say đắm thanh xuân…
Và tôi nhớ ra rằng
thời cổ xưa, nhà thơ Ô-rát
đã khuyên thi sĩ Viếc-gin
nên trộn
một hột nhỏ cuồng điên,
vào trong cái thành hiền mực thước…
Làm như vậy chúng ta có thể
kéo dài tuổi thanh xuân…
-----
Trưa nay tôi dọn giá sách trong phòng, phủi bụi toàn cục, chuyển chỗ mấy cuốn sách tôi chắc mình sẽ chẳng đụng đến, lấy mấy cuốn mượn của thư viện để ba tôi đem đi trả. Lúc dọn chỗ mấy quyển sách cũ thì tôi gặp phải cuốn Những nhà thơ Bungari, như những lần khác, tôi phải lật nó ra, đọc thử mấy câu, thấy câu nào có dâú chấm than là y như muốn úp lại. Nhưng không, hôm nay tôi gặp bài thơ Không đề của Nevena Stefanova này, tôi muốn chép lại ngay lập tức. Tôi từng thử đọc hết Những nhà thơ Bungari, nhưng không đọc nổi, đọc thứ mình không tin là không thể. Thế mà  mỗi lần tình cờ mở cuốn sách ra, tôi lại cứ bắt gặp một bài thơ khiến tôi muốn chép lại, bài thơ lần trước là bài Im lặng của Dora Gabe
Trong im lặng của tôi
Những ý nghĩ cuộn ôm
để bỗng nhiên băng tới
và như những tia ánh
ấp ủ chậm trong tôi,
cho đến khi chúng nở thành lửa ngọn.
Tôi chờ đợi khi chúng nở
để mở tung các cửa
của trái tim tôi
Cho cuộc đời này.

Bạn đang vào nhà tôi
và làm cho sự lặng im e sợ,
và sự yên ả của tôi chứa đầy bạn đó,
xin hiểu giùm cho rõ:
Tôi phải thật lặng im
và tôi đang tìm kiếm những từ -
tôi đang tìm một phép lạ nào
nó làm cho các ý nghĩ của tôi
hóa thành thấy được và nghe được,
nó biến chúng thành ra chim chóc
bay lượn đi vừa hát vừa ca…

Bạn đừng làm những ý nghĩ đó sợ e
Hãy yên tĩnh ngồi ở bên cửa sổ
và lắng nghe chút nào!
ý nghĩ ta sẽ lướt bên mình
và xua đuổi nỗi mình buồn bã.
Bấy giờ bạn sẽ hiểu
ma lực những từ kia
sinh ra giữa bình yên,
đẻ giữa bầu im lặng.
Thuở xưa tôi rất bánh bèo, bài thơ tôi thích mấy năm trước kì thực rất bánh bèo, im lặng với chả lặng im! Nhưng thôi vậy, nhờ sự bánh bèo đó mà cuốn Những nhà thơ Bungari vẫn còn ở trong phòng tôi, không bị đày vào giá sách cũ.

Trưa nay, lúc tôi lấy những cuốn sách đầu tiên ra khỏi tủ thì phát hiện nguyên một con thằn lằn đang trên đà phân hủy rất siêu thực bên cạnh Điệp khúc cơn đói, Ba tách tràZaches tí hon mệnh danh Zinnober rất khốc liệt. Dọn dẹp tủ sách nhiều lần, tôi “phát hiện” ra mua sách không phải là thú vui. Tương tự như vậy, việc mua váy áo lại càng không phải thú vui. Tóm lại mua sắm không phải thú vui. Vì việc mua cần sự cân nhắc. Mà cân nhắc thì không tạo nên niềm vui. Vậy rốt cuộc cái gì là thú vui, hẳn là cái gì không dính với trách nhiệm. Ví dụ như bây giờ, tôi có một ngăn dành riêng cho những cuốn tiểu thuyết tôi mua mà chưa đọc, một ngăn cho những cuốn sách bài tập tôi mua mà chưa làm, một ngăn cho những cuốn sách bài tập tôi mua, làm mà chưa coi lại. Trong tình thế ấy, tự khắc tôi thấy việc đọc và việc mua sách để đọc vẫn là một thú vui. 

Mấy bài thơ ở trên, thực chất là để tiễn đưa một con thằn lằn bị chết, có họa điên mới nghĩ bị sách đè là một thú vui !