Showing posts with label Hermann Hesse. Show all posts
Showing posts with label Hermann Hesse. Show all posts

28.7.13

Chẳng có nhà văn nào

Tôi muốn hỏi có nhà văn Việt Nam nào hiện giờ viết cho tuổi trẻ của bọn tôi. Ấy là tôi sợ mình thành ra ích kỷ, để chính xác hơn, tôi muốn hỏi có ai đó viết cho tuổi trẻ của tôi hoặc những đứa giống tôi chẳng hạn. Ai biết thì làm ơn chỉ giúp tôi có tác phẩm nào viết về một đứa thanh niên hai mốt tuổi, sống tại Sài Gòn, ngày lê lết giảng đường, tối về ngồi facebook, mộng tưởng tình yêu trong tương lai mờ mịt. Chẳng phải văn học sinh ra là để mô tả hiện thực đó sao. Trừ phi tôi không phải là hiện thực. Trừ phi tôi chỉ là một cái khe hẹp bị bệnh trái khoáy trong xã hội, thì tại sao chẳng có ai viết cả. Nghĩa là viết về những đứa trẻ hai mốt tuổi, mơ mộng rồi thất vọng giữa Sài Gòn này.

Thực sự là chẳng có ai viết về tụi tôi cả. Tụi tôi thì quan tâm làm quái gì tới chuyện đấu đá. Tôi sẽ thu hẹp phạm vi lại cho chính xác. Tôi chả quan tâm tới đấu đá mấy. Hồi trước tôi nghĩ mình quan tâm tới tình yêu. Nhưng dần dà, tôi biết mình quan tâm tới tình yêu cũng ít như quan tâm tới mấy chuyện tranh giành vớ vẩn kia vậy. Tôi cũng biết là có điều gì đó bất ổn. Để rộng hơn, tôi thấy điều bất ổn ấy trong khối người mà tôi gặp. Đơn cử là thằng bạn cùng chỗ trọ suốt ngày tụng kinh gõ mõ kia. Hoặc nó là Phật, hoặc là dứt khoát nó sợ gì đó nên mới thành ra thế. Mà đã sợ tức là có bất ổn.

Mà có bất ổn thì tại sao chẳng ai viết. Tôi nghĩ các nhà văn bị kẹt đường ở một khúc nào đó quanh Cách Mạng Tháng Tám hoặc khúc Tân Sơn Nhì - Trường Chinh. Nghĩ mà xem, họ bị kẹt xe ở chỗ đó và mọi ý tưởng sẽ trôi tuột đi mất. Tôi thích tưởng tượng về một thằng sinh viên bị kẹt đường rồi đến trường đâm chết một đứa bạn học. Đó không phải là một ý tưởng tồi nhỉ, tôi thấy nhiều người bị đâm chết kiểu này trên báo rồi. Chết rất vớ vẩn. Nhưng nhiều. Mà nhiều nghĩa là có bất ổn. Có bất ổn sao lại không ai viết. Tất nhiên cũng có nhiều tay nhà báo viết rồi. Nhưng tôi không tin các anh chị nhà báo lắm. Họ toàn nói lại những chuyện đã rồi. Họ không biết rằng bị kẹt xe nên tay sinh viên đó đâm chết bạn học. Chỉ có các nhà văn mới có thể hiểu rõ mà thôi.

Tôi rất thích Moon Palace của Auster. Ông này được cái nổi loạn tới bến trong quyển đó. Các quyển khác tôi không biết nhưng tôi nghĩ người ta sẽ khó mà quên đi cảm giác khác người đó lắm. Trong Moon Palace có cảnh tay Marco làm đủ chuyện điên khùng, suýt chết rồi được bạn cứu. Để trả công hắn cam tâm ngồi nhà dịch tài liệu coi như tự trừng phạt mình. Tôi không hiểu sao cha đó lại tự trừng phạt mình thế nếu như đã kiên quyết cho mấy chuyện mình làm là đúng. Cơ mà tôi thấy đồng cảm lắm. Vì tuổi trẻ của tôi cũng vậy. Ai mà giải thích được chuyện một cái cây nó lớn, nó gãy cành rồi nó lại lớn tiếp cơ chứ.

Có thể nhiều người đánh giá quá cao con người. Anh sinh ra, anh già, anh nghẻo. Trong quãng giữa sinh và nghẻo anh không cần biết tới một số thứ như hiện sinh hay hậu hiện đại, cũng không quan tâm mấy tới Triều Tiên có tên lửa hay Iran có vũ khí hạt nhân. Và anh vẫn sống tốt. Nhưng nhất quyết anh phải né được mấy vụ kẹt xe ra. Ý tôi là phải có nhà văn nào đó nói với anh rằng kẹt xe có thể dẫn đến đẫm máu. Và kẹt xe thì ảnh hưởng như thế nào đến một thằng nhóc hai mươi mốt tuổi. Tôi không nghĩ đó là chuyện không nghiêm túc ba lăng nhăng. Vì chẳng phải trên đời này nhiều chuyện không nghiêm túc cũng cần được giải đáp một cách nghiêm túc hay sao.

Trong khi chờ đủ hai mốt tuổi và Sài Gòn cũng như những bơ vơ ki cóp tủn mủn kia, tôi có thể đọc sách của Hesse. Và tiếc vẫn chẳng có nhà văn Việt Nam nào thực sự viết về một thằng mình như tôi. Hoặc giả có thể coi đó là một điều đáng tiếc.

[Update lúc 2 giờ 4 phút] NHT có một cuốn tôi đọc thấy cũng khá nhộn. Nhưng kết thúc thì lấy của Daniel Defoe rồi sửa lại nên tôi không thích lắm.

17.11.12

Đọc Narcissus and Goldmund


À, đó là một cuốn sách đáng đọc khi người ta trẻ, khi người ta hoang mang, khi người ta lạc lối.

Đọc rồi người ta lại có thể tiếp tục hoang mang và lạc lối. Nhưng sẽ yên tâm và thoải mái phần nào :)

Có một điều tôi thích ở Hermann Hesse, lúc trước là Siddhartha, và gần đây là Narcissus and Goldmund, đó là cách ông công nhận tính hai mặt của một vấn đề mà không cố “dìm hàng” mặt nào. Ở ông, không có điều gì quá xấu cũng như quá tốt. Không có thiên đàng, địa ngục. Không thiện, không ác. Hoặc có thể ông cũng chẳng quan tâm đến thứ gọi là hai mặt đó mấy. Ông cứ thản nhiên viết về cái đẹp, nhiều khi hơi cực đoan hoặc ngây thơ, nhưng đẹp thì vẫn cứ là đẹp. Vẫn cứ huyền ảo, mơ mộng và chút chút giang hồ.

Trong Narcissus and Goldmund có vẻ như mọi thứ đều huyền ảo, và mọi thứ đều rõ ràng. Những đoạn suy tưởng dài, hiếm khi đối thoại có thể thể xem là huyền ảo ? Nhưng chất “sống” của toàn bộ cuốn sách thì hẳn là rõ ràng. “Sống” thôi, tràn ngập cuộc sống, tràn ngập trần tục, rồi anh có thể tiếp cận với Thiên Đàng bằng cách ấy. Anh cứ thoải mái yêu, thoải mái tình ái, thoải mái hoảng sợ, giận hờn, căm ghét và ghê tởm, rồi anh sẽ gặp Chúa. Hoặc cách khác, anh có thể chiêm nghiệm và suy tưởng, và từ đó đạt được chân lý. Nhưng cách nào hơn ?

Hermann Hesse cũng chẳng khó dễ gì ta. Khi chàng giang hồ Goldmund cứ chạy rông từ đầu sách tới cuối sách thì anh mọt sách Narcissus chẳng được đả động gì mấy. Narcissus chỉ như một cái nền mà từ đó Goldmund thoải mái bay nhảy, thoải mái thể hiện và sau đó, cuối cùng, nhận được sự cảm thông. Hai người bạn mỗi người đi trên hai đường riêng mà đích đến là sự thấu hiểu và tha thứ cho nhau. Hermann Hesse hiền lành và ngay thẳng đến mức để sự xung đột giữa họ cũng có những điều thánh thiện và đáng yêu riêng. Nhưng tôi thích họ đánh nhau hơn, ít nhất cũng phải có một trận nảy lửa ra trò. Đối lập, mâu thuẫn là phải thế. Ai đời lại hôn nhau =))

Bỏ qua chuyện Goldmund và Narcissus có thể đã… yêu nhau (theo nghĩa nào đó :P), và tạo thêm một scandal tình ái nữa trong tâm trí không mấy lành mạnh của tôi. Thì chuyện Goldmund có quá nhiều cô nàng để yêu đương đã là một điều thú vị, và… đáng ngưỡng mộ. Thử kể xem nhé: Lise, Lydia, Julia, Lisbeth, Lene, Rébecca, Marie, Agnèg và còn một hai cô nữa không nghe nhắc đến tên. Trong những chuyến đi đói khát khổ ải như vậy mà ái tình vẫn say sưa, khoái lạc vẫn tràn đầy thì cũng đáng nể thật.

Quay trở lại với “sự nghiêm túc” :P. Suy tư của Goldmund là cách suy tư không thể ở một chỗ. Kiểu đó là bay nhảy tung hoành, là lang thang vô định, tình ái quay cuồng. Và bất cần một thứ luật lệ phép tắt nào. Nhưng đó cũng là chỗ cho sự mâu thuẫn trong chính con người anh nảy nở. Goldmund giống như  Siddhartha đâm ra nghi ngờ về chính những gì đã làm, sợ hãi và bất ổn. Nhưng đâu rồi lại vào đấy, Goldmund vẫn cứ theo đường Goldmund. Còn Narcissus vẫn phải là Narcissus. Nếu nghe theo Hermann Hesse, sẽ nhẹ nhàng tâm hồn lắm, nhưng sẽ không tránh khỏi những băn khoăn như chính Goldmund hay Siddhartha từng thắc mắc. Không khác được.

Vậy nghe xem Goldmund và Narcissus gặp nhau ở đâu. Ở cuối con đường, dưới bức tượng Đức Bà, dưới chân nghệ thuật, hai con người ấy dừng lại. Goldmund dừng lang thang tìm kiếm. Narcissus dừng suy tư. Họ chiêm ngưỡng cái đẹp trong lặng yên và thấu hiểu. Cái đẹp không giải thoát họ đươc điều gì, không hòa họ làm một, không đánh đổi cái tôi để lấy sự yên ổn trong tâm hồn. Cái đẹp chỉ làm họ cảm thông, người này thêm phần cảm phục người kia. Sau đó Goldmund lại lang thang, còn Narcissus ở lại trong tiếc nuối. Quan niệm về nghệ thuật của Hesse có thể là sự hòa nhập vào cuộc sống, Goldmund sáng tạo được cũng chỉ vì anh đã sống, đã đi và từng yêu biết bao người đàn bà một cách cuồng nhiệt. Sự sống và nghệ thuật gần kề nhau, cái này tôn vinh cái kia nhưng vẫn có một khoảng cách nhất định, đó là cuộc đời và sức sáng tạo của nghệ sĩ. Khoảng cách đó tuy mong manh nhưng là phần hiển hiện đặc trưng và cao cả nhất.

Narcissus and Goldmund là một cuốn sách nên đọc, cũng như Siddhartha là một tác phẩm đáng “nghiền đi nghiền lại”, nhất là đối với những người trẻ. Khi ta hai mươi, hai mốt, ta rất dễ đồng cảm bởi một chút u sầu nhưng không bi lụy kiểu như thế. Cũng như ta dễ dàng nhận thấy mình trong những băn khoăn đầy suy tư, chút giang hồ trái khoáy, trái tim đầy tình ái và khoái lạc kiểu vậy. Hạnh phúc giản đơn là khi có ai đó giống mình. Dù chỉ một phần. Dù có thể không thực. Dù cách đây gần cả trăm năm thời gian vun vút.
------
Hình trên: Bản dịch của Vũ Đình Lưu, tên cuốn sách hay nhỉ :)

31.10.12

Khi người ta ngồi cạnh một dòng sông

Khi người ta đọc hay sống, càng ngày càng nhiều thêm, sẽ có hai hướng đến. Hoặc cái tôi người ta nhỏ lại, nhỏ đến mức người ta chả buồn nói, cũng chả buồn nghe, chỉ lặng lẽ buồn buồn và mỉm cười. Kiểu khác thì dường như không thể chấp nhận được bất cứ chuyện gì. Bản ngã lớn lên, theo đuổi những gì tiếp thu được, đọc được, trải qua được.

Kiếm tìm là việc của tất cả mọi người. An Mi trong Và khi tro bụi của Đoàn Minh Phượng kiếm tìm chỗ đứng của mình trong thế giới. Siddhartha của Hermann Hesse kiếm tìm đường đến Đại Ngã, đến sự nhận biết Nhất Thể. Dưỡng của Trần Dần kiếm tìm một kẻ khả nghi phản trắc. Toru của Haruki Murakami truy đuổi theo dấu hiệu mờ nhạt của một mối tình. Sophie của Jostein Gaarder sống ở một thế giới song song trong sự loay hoay về tồn tại của chính bản thân mình. Dường như mọi cuốn sách đều là những cuộc kiếm tìm, theo dấu và săn đuổi bất tận. Có những sự tìm kiếm hào nhoáng, cũng có những sự tìm kiếm ti tiện và hèn hạ, chỉ duy nhịp đập chậm rãi của lòng ham, của một chút hóc môn chảy trong huyết quản kích thích mọi hành động là không thay đổi.

Tôi đọc Siddhartha của Hermann Hesse để biết cho tới khi ngừng kiếm tìm thì ta mới hết khổ đau. Nhưng để đạt đến điều đó, không thể không trải qua những hành trình đi qua mọi thứ: Sự phù phiếm, hoan lạc, giàu sang, nghèo khổ, sức kháng cự của tình yêu, hành trình nhận thức cái chết, sự mất mát và thương yêu... Không còn cách nào khác. Một con đường đi tắt là bất khả!

Nghĩa là chúng ta không thể nhận ra "trí huệ" bằng cách học qua người khác. Đúng kiểu khoa học thực nghiệm, Hesse đó, đúng kiểu trăm nghe không bằng mắt thấy, trăm thấy không bằng một sờ. Đúng kiểu tôi nghĩ về cuộc sống. Không có khóa học nào là hữu ích cho những kẻ săn dấu cuộc sống, chỉ có đi tìm bằng chính sức lực của mình, duy nhất điều đó là có ý nghĩa thôi.

Khi Siddhartha đắm chím trong mọi cảm xúc của cuộc sống. Một phần trong anh khô héo đi. Nhưng cái mầm của sự thấu hiếu dần dần lớn lên. Nhờ trải nghiệm mọi thứ, nhờ biết đau khổ và yêu thương, biết khinh ghét và tôn sùng, nhẫn nhịn và bộc phát, mà trái tim anh rộng mở. Như một dòng sông, đứng yên một chỗ nhưng chảy mãi không ngừng, Siddhartha dần cố định tâm trí mình cùng với những nhịp đập bất tận của luân hồi. Và cuối cùng anh sẽ vẫn yêu thương, yêu thương say đắm chứ không chỉ từ bi, không đứng trên mà chím đắm vào nhân loại.

Siddhartha nói với chúng ta biết yêu thương hiện tại. Yêu thương một hòn đá như vốn có của nó. Yêu thương sự hai mặt của cuộc sống, coi cuộc đời như một hiển hiện  bền vững, như một sự hoàn hảo của vạn vật. Nghĩa là đến sự sai lầm cũng có điều đáng yêu, đến nỗi buồn cũng có nét xinh xắn, và sự chết không có gì phải buồn. Siddhartha dạy chúng ta dũng cảm đón nhận. Và dòng sông vẫn chảy mãi, không than vãn, không khóc thương, chỉ có một tiếng "Om" huyền diệu.

Nhưng Siddhartha cũng nói với chúng ta hoài nghi. Hoài nghi để cảm nhận và thấu hiểu. Vì thế cho nên, đọc là một chuyện, tin theo hay không, làm theo hay bỏ xó mọi điều dạy dỗ là ở chúng ta. Có trải qua mới có thấu hiểu. Và chẳng ai có thể sống cuộc đời của người khác, nhận sự thấu hiểu của người khác như một ban phát đầy ân huệ.

Khó ở chỗ, chẳng phải ai cũng có thể im lặng mà tồn tại, và sống sót.
.........
(Bài đăng trên Tuổi Trẻ ngày 9/11/12)