Showing posts with label Vũ Bằng. Show all posts
Showing posts with label Vũ Bằng. Show all posts

17.1.14

"Rét ngọt" nghĩa là gì?

Sáng mình dậy sớm. Không khí Sài Gòn gần tết bắt đầu se lạnh. Hóa ra ở đâu cũng lạnh. Miền Bắc lạnh. Miền Trung lạnh. Miền Nam cũng lạnh nốt. Nhớ hôm trước, mình có cãi nhau với một bạn về cái lạnh này. Chúng mình đưa đẩy qua lại cũng không giải thích nổi "rét ngọt" nghĩa là gì. Hôm nay mình gõ cái nốt này để bạn rõ là mình cũng có tìm hiểu (dù là qua loa) chứ hem phải múa rìu qua mắt thợ mà lấn lượt bạn, cả vú lấp miệng em đó nghe :P

Trước tiên là giải nghĩa từ "ngọt": Theo một cái từ điển không đáng tin cậy, nhưng cũng phải tin cậy vì mình không có cuốn từ điển nào khác trong tay thì "ngọt" được định nghĩa như sau:
tt. 1. Có vị như vị của đường, mật: cam ngọt Nước rất ngọt thích ăn của ngọt. 2. (Món ăn) ngon, đậm đà, dễ ăn: cơm dẻo canh ngọt gà ngọt thịt. 3. (Lời, giọng, âm thanh) dễ nghe, êm tai: trẻ con ưa ngọt ngọt giọng hò. 4. (Sắc, rét) ở mức độ cao: Dao sắc ngọt rét ngọt.
Vậy "ngọt" là tính từ, và có bốn nghĩa đại khái là: vị của đường, (món ăn) ngon, (lời nói) dễ nghe và (sắc, rét) ở mức độ cao.

Hồi hổm, mình "chanh luận bưởi luận" với bạn có nhắc đến "rét ngọt" trong ngữ cảnh "Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt" của Vũ Bằng. Mình có lục lại để hiểu xem Vũ Bằng nghĩ như thế nào về "rét ngọt" thì thấy viết là:
Cùng với mùa Xuân trở lại, tim người ta dường như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn trong những ngày đông tháng giá. Lúc ấy, đường sá không còn lầy lội nữa, mà cái rét ngọt ngào chứ không còn tê buốt căm căm nữa.  Y như những con vật nằm thu mình một nơi trốn rét thấy nắng ấm trở về thì lại bò ra để nhảy nhót kiếm ăn, anh cũng "sống" lại và thèm khát yêu thương thực sự. Ra ngoài trời, thấy ai cũng muốn yêu thương, về đến nhà lại cũng thấy yêu thương nữa.
hay đoạn khác:
Bảo là nóng ư? Không. Bảo là rét ư? Không. Thời tiết lúc đó kì lạ lắm: rét vẫn còn vương trên ngọn xoan đào, nhưng đất ở ngoài vườn khô ráo, sạch bong, mịn màng như thể đất rừng Đà Lạt sau một đêm sương, và, qua những kẽ lá chòm cây, có những bông hoa nắng rung rinh trong bể nước.
Đêm xanh biêng biếc, tuy chưa có mưa dây, những nhìn lên thấy rõ từng cánh sếu bay. Về khuya, trời vẫn rét một cách tình tứ nên thơ: mặc dầu vẫn phải đắp chăn bông, nhưng ban ngày không cần phải mặc áo ấm như hồi cuối Chạp.
Vũ Bằng tả rét ngọt, chính xác là "cái rét ngọt ngào" là thứ rét có nắng ấm trở về. Đúng như bạn nói. Nhưng cũng là thứ rét "không còn tê buốt", tức là cái rét se se, rét nhè nhẹ, êm êm. Cái này thì đúng như ý mình đã "cả gan" cãi lại bạn. Nhưng Vũ Bằng cũng chơi nguy hiểm quá. Sao ông không bảo là "Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt ngào". Hà cớ chi bỏ mất chữ "ngào" kia để chúng mình cãi nhau inh ỏi. Một bên vị giác, ngọt ngào - chỉ cái rét bình thản, nhẹ nhàng. Một bên là xúc giác - rét ngọt - chỉ cái rét thấm da thấm thịt. Hai thứ "rét ngọt ngào" với "rét ngọt" cách xa nhau một trời một vực. Thứ này làm ta vui sướng lâng lâng, thứ kia cứa vào cơ thể con người như dao như kiếm thì làm sao lại khiến chúng mình nhầm lẫn vậy cà.

Mong rằng bạn cũng hiểu mình nhớ bạn trong mùa đông này lắm lắm. Bên ngoài nỗi nhớ của của mình nhẹ nhẹ, êm êm, nhưng bên trong thì đúng là rất sắc, rất "ngọt". Và nỗi nhớ này cứa qua cứa lại làm mình đau lắm thay.

Thêm: Mình phải mua một bộ từ điển gấp thôi, vì mình viết sai chính tả nhiều lắm rồi. Cả cái nước Việt Nam chẳng mấy ai bỏ công sức ra làm một bộ từ điển online Việt-Việt cho bài bản. Họ chỉ lo làm danh mục quán xá, danh mục người đẹp, danh mục linh tinh đủ cả. Mình thấy thật không tiện chút nào.

17.10.12

Linh tinh chuyện đọc hay Thương nhớ mười hai

Thời học sinh của tôi, sách ngữ văn trình bày thế này: giới thiệu sơ lược tác giả sau đó mới nói đến tác phẩm. Mà có mấy ai đọc kĩ, đọc hết cái phần đầu tiên khô cứng đó. Hay cậu học sinh hiếu động cứ nhìn một lượt cho biết mặt ông nhà văn, rồi hấp tấp kê gối đọc cho kì hết cái truyện ngắn hay “thấy ông bà ông vải” đó. Nói về cách trình bày này, khoa học thì có khoa học thực, sư phạm thì cũng chịu là sư phạm, nhưng dường như nó làm khô cứng đi cảm xúc khoái hoạt của người đọc. Cần gì cứ phải nắm rõ ngọn ngành cuộc đời ba chìm bảy nổi của ông tác giả, cứ vừa rung đùi vừa đọc tới, rồi thích thú thì mới tìm hiểu ngọn ngành sau không được à? Tôi mà được soạn sách (có lẽ vì thế nên tôi sẽ chẳng bao giờ được :D), thì tôi nhất quyết bắt ông tác giả ngạo nghễ kia phải nằm sau tác phẩm của mình.

Tôi đọc Thương nhớ mười hai và ba cuốn sách khác của Vũ Bằng cũng kiểu như thế. Ban đầu không biết ông là ai. Sau đó dần dần mới tìm hiểu, rồi qua mỗi cuốn lại hình dung một tí về con người ông. Kiểu nắm bắt đó tất nhiên không thể toàn diện, nhưng được cái sâu đậm, cái gì ra cái nấy, rất lạ.

Tôi vẫn là một kẻ hâm mộ Vũ Bằng và các tác phẩm của ông một cách thành tâm và cuồng nhiệt. Có một đàn anh của tôi từng nhận xét, rằng giọng văn của Vũ Bằng ẻo lả, yếu đuối quá. Ừ thì ẻo lả, nhưng chính anh ấy cũng phải công nhận đọc nhiều đoạn “xúc động đến phát khóc lên được”. Anh là người Hà Nội. Tôi thì không phải nhưng cái tâm trạng tha thiết, buồn tủi khi xa quê, xa gia đình trong mấy quyển tùy bút và hồi kí của ông, chắc không phải là những cảm xúc quá xa lạ. Vì thế mà Thương nhớ mười hai viết về đất Bắc vẫn khiến lòng người tứ xứ cảm mến được chăng.

Nhớ cách đây gần tháng, tôi có đọc Nước non Bình Đinh của Quách Tấn. Vẫn biết vì thương nên mới viết, vì nhớ nên mới góp chữ thành câu mà diễn tả cảnh sắc của vùng quê máu mủ ruột rà; nhưng cách viết của Quách Tấn tôi đọc không được. Là vì ít cái tôi quá, hoặc nếu có, cái tôi lại bị che lấp đi bởi trùng trùng núi non cảnh vật. Người Bình Định nói thì nhiều nhưng vẫn rất kín tiếng và ngại cởi mở tấm lòng. Vũ Bằng lại khác, Thương nhớ mười hai dường như rất thoải mái, cởi mở nhưng vẫn giữ được chút riêng tư và ý nhị. Kiểu viết tùy bút đó, giọng văn đầy tính đối thoại đó có thể gặp được nơi tùy bút của Võ Phiến. Tiếc là tôi đọc Võ Phiến chỉ có mỗi tùy bút Quê hương tôi, còn Vũ Bằng cũng chỉ đọc vài cuốn một cách sơ sài. Nhiêu đó chỉ đủ cho tôi thấy ,một cách cá nhân, rằng Vũ Bằng có cách viết khắc khoải và dạt dào hơn. Yêu thì ai cũng yêu. Nhớ thì ai cũng nhớ. Nhưng cách thể hiện của Vũ Bằng sao mà tình cảm, đằm thắm mà mượt mà êm ru vậy.

Thương nhất, mến nhất là những đoạn viết về người vợ tần tảo nắng mưa. Đọc đến đây, mấy chị mấy em đừng hô hào bình quyền bình đẳng mà tội nghiệp nhà văn. Vì rằng ông có ăn chơi phóng túng, nghiện ngập hay gì gì đi nữa, tấm lòng cũng luôn hướng về gia đình, tình cảm thì vẫn dành riêng cho vợ cho con. Để khi xa quê, nằm chèo queo nơi đất lạ thì nói chuyện 12 tháng, tháng nào thức đó, thú vui vô kể, nhưng không lúc nào, không kỉ niệm nào là vắng bóng dáng người vợ thân thương, tần tảo. Người vợ má đỏ hây hây, nhưng không đẹp vì sắc mà vì sự tinh tế, chiều chồng con hết mực mà chẳng một tiếng than vãn. Các chị, các em kể có trách nhà văn thì cũng đúng, nhưng cũng nên trách ít thương nhiều. Mấy ai thương vợ mà viết được hay mà gợi tình đến thế.

Vũ Bằng là một trong những nhà văn Việt Nam tài hoa mà lãng tử nhất mà tôi biết. Qua mấy tập tùy bút và hồi kí của ông, nhất là tập Thương nhớ mười hai, có thể thấy ông viết mà không hề muốn khẳng định, gò ép, hay phản ánh điều gì quá lớn lao hay quá thời cuộc. Cũng có thể do cuộc đời đầy lẩn quẩn trong các hoạt động tình báo bí mật kìm hãm ông lên tiếng chăng? Vũ Bằng viết để yêu thương và nhung nhớ. Đọc Thương nhớ mười hai có lúc thấy cô đơn, có lúc lại rộn ràng trong lòng, lúc khác lại không khỏi bật cười cho những phát hiện mà trước đây chưa từng biết. Nhưng tựu trung, cảm giác cứ lướt đi một cách nhẹ nhàng, không gượng ép, đọc không dứt ra được, cứ như nghe người đẹp trò chuyện tỉ tê vậy.

Thương nhớ mười hai được viết trong hơn mười năm. Cảm tưởng như Vũ Bằng nhớ tới đâu viết tới đó. Mỗi lúc trời Sài Gòn nắng lớn mưa nhiều, ông nghĩ về đất Bắc mà cầm bút lên vậy. Đọc nhanh quá, qua mười hai tháng một cái vèo thì thì thấy tiếc lắm thay.

Thời gian như bóng câu qua cửa sổ, đã qua rồi thì không lấy lại được.

31.1.12

Ngày 31 tháng 1 năm 2012

Thoạt đầu ai cũng tưởng chẳng làm sao. Cùng là đất nước, đi đâu mà chả thế? Từ Bắc vào Trung, đâu đâu lại không có những con mắt nhìn vào những con mắt mà như gói ghém cả một trời thương; từ Trung vào Nam, chỗ nào mà lại chẳng có những miệng cười, không nói ra lời mà hàm súc biết bao duyên thắm? Vậy mà không; lòng người xa nhà y như thể là khúc gỗ bị mối ăn, mục nát từ lúc nào không biết. Trông bề ngoài thì không có gì khác lạ, nhưng cầm một cánh hoa khẽ đạp vào thử mà xem: tiếng gỗ kêu nghe mệt mỏi, u buồn, mà nếu gõ mạnh thêm chút nữa, ta sẽ thấy gỗ vỡ tan, để lộ ra tảng mục lỗ chỗ như tổ ong, tiết ra một thứ bụi vàng hanh hao, nhạt nhẽo.
...
Ới những người thiên lí tương tư! Nếu bất ngờ những dòng sau đây có lạc vào tay bạn, mà thấy nói được lên một mối cảm hoài của bạn vẫn chất chứa ở bên lòng, thế là kẻ viết bài này lấy làm mãn nguyện lắm rồi. Đời mà có một người vui cái vui của mình, buồn cái buồn của mình chẳng là đủ rồi sao? Có tâm sự trong lòng, lặng nhìn nhau không nói mà cũng cảm biết, thế chẳng đủ rồi sao?
...
Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân. Mà tháng giêng là tháng đầu của mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết. Ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con, ai cấm được cô gái còn son nhớ chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân.
...
Ai cũng có thể bị huyễn hoặc vì vàng son, ai cũng có thể mê say nhất thời những cái lông nheo giả uốn cong lên như đào chiếu bóng, những cái vú nhân tạo bằng cao su bơm, những cái điệu bộ nhân tạo đi vắt va vắt vẻo, những mái tóc "mượn" của các mỹ viện, những mùi thơm vương giả... Nhưng rồi có một lúc người xế bóng sẽ thấy rằng cái đẹp của quê hương ta là cái đẹp của cỏ biếc, xoan đào, hương thơm của ta là hương thơm của cau xanh, lúa vàng chứ đâu phải cái đẹp của con mắt xếch vẽ xanh, của tấm mini mời mọc "tí ti thôi nhé'', của đôi môi tô theo kiểu Mỹ trông như môi người chết trôi; mà cũng đâu có phải là hương thơm của dầu thơm "Santalia", "Kiss Me" hoà với hơi người tạo thành một mùi thú vật đang kì "con nước".
(Thương nhớ mười hai - Vũ Bằng)