Showing posts with label Y Ban. Show all posts
Showing posts with label Y Ban. Show all posts

30.4.12

xuân từ chiều hay là Xuân Từ Chiều



Tôi mượn được quyển sách nho nhỏ nhẹ nhẹ xinh xinh này ở nhà một thầy dạy Toán. Không đọc trang nào trước mà tôi mượn đơn giản chỉ vì cái tên thơ thơ cùng với cái bìa tượng tượng. Mở sách ra đọc thì lại thấy lê thề và dài dặc vô cùng. Tất nhiên, đó không phải là một điều không tốt.


”Xuân Từ Chiều” hoặc “xuân từ chiều”, chả biết tôi có nên viết hoa cái tựa sách không vì đây vừa là tên nhân vật lại vừa có một ý nhất định nào đấy thì nhà văn Y Ban mới cho nó lên đằng đầu như vậy. Nhưng đọc khoảng vài trang và biết được thời cuộc trong lời kể tôi nghĩ rằng xuân từ chiều chắc là kiểu như có chút vui, có chút niềm tin và hi vọng nào đó trong cái man mác buồn của trời chiều. Và chắc cái mùa xuân tươi đẹp ấy khởi đầu tư khi ngày sắp kết thúc. Thế là mọi sự chuyển sang một giai đoạn mới tươi đẹp hơn.

Bối cảnh của tác phẩm là khoảng thời gian bao cấp, thời gian mà đất nước đang đổi mới một cách “ác liệt”.Gần đây nhất, tôi cũng có đọc một quyển sách kiểu này là Ăn mày dĩ vãng của Chu lai nhưng cuốn đó sền sệt yêu với đương nên cũng chẳng biết được gì nhiều. Vì thế, Xuân từ chiều chính là cuốn sách đầu tiên mà tôi đọc được về cái thời bao cấp này. Thật ra, đây là một tiểu thuyết nho nhỏ dễ đọc (tất nhiên không hẳng là ba xu như cô Y Ban trả lời lúc phỏng vấn) và dễ nắm bắt dù có lướt lướt qua như phóng máy bay.

Mở đầu sách như lời kể của những bà nội trợ rảnh rang ngồi tám những chuyện bá láp về người đời. Nhân vật trong câu chuyện của các bà là Xuân – một cô nuôi dạy trẻ về làm dâu ở khu tập thể từ năm 19 tuổi. Từ đó kể về môi trường sống của Xuân. Đó là một môi trường quái gở (là vì tôi nghĩ thế khi đang sống trong thời đại “thừa mứa” ngày nay) với những đứa trẻ không có đồ chơi đến mức vớt từ cống nước lên bao cao su để thổi bong bóng làm trò tiêu khiển, những căn nhà chật hẹp đến nỗi vợ chồng làm chuyện riêng sát mặt con cái rồi để nó “nhắc nhở” cho. Đó là nơi mà người ta sinh con không thành hoặc nạo thai như ngóe, trẻ em đưa đi chôn được Xuân và cô em nhỏ hơn là Từ gọi là "búp bê" (tôi thấy hơi rợn). Tất cả những điều đó tạo thành một giọng văn vừa mang vẻ buồn thay vừa mang vẻ châm biếm.

Đọc đoạn đầu, tôi nghĩ Xuân chính là nhân vật chính, mọi sự là xoay quanh cô này. Mà đúng thế thật, xung quanh cô còn có nhiều người phụ nữ khác. Đó là Từ và Chiều, nếu không tính đến những người phụ nữ có thân phận nhỏ nhặt trong tác phẩm như người đàn bà điên và Yến – một cô gái hay chơi đánh đề. Sau bao nhiều năm, cô em nhỏ Từ của Xuân đã lớn và có gia đình. Câu chuyện rẽ sang một hướng mới. Câu chuyện về gia đình Từ.

Tôi nghĩ có lẽ so với hai người chị lớn kia thì Từ vẫn còn thuộc lớp trẻ chán. Là lớp người cảm nhận được sự thay đổi của thời cuộc, cảm  nhận được sự bất ổn từ nhả cửa đến xã hội nhất, là người có một hoàn cảnh gia đình “phổ thông” nhất. Khi những bà chị kia đã ổn định thì cô hãy còn quá non trẻ. Vì thế mới có nhiều chuyện lê thê hơn để bàn. Đôi khi kể chuyện Từ thì tác giả xen vào mấy chỗ nói về Xuân và Chiều, những người này như đóng vai trò để người đọc so sánh hoàn cảnh của các “bà cô” với nhau xem ai khổ hơn ai.


Thời thế thay đổi, xã hội phát triến hơn và nhất là giữa phố thị đương lên kia thì đầy nhóc điều ra để nói. Từ kiếm việc lam khó khăn trong thời buổi giảm biên, ra lề đường bán hàng thì phải đút tiền cho mấy quan đi phạt người lấn chiếm lề đường. Chồng Từ không sang nước ngoài không được vì cái kiểu dân mình cấm vận dân mình. Sau đó thì lại đến chuyện xin cho con đi học cũng đầy trắc trở. Nhưng dù long đong như thế, Xuân từ chiều cũng không phải là một câu chuyện buồn. Khi tôi nghĩ sự đầy đau khổ thì lại có chuyện vui thế chỗ. Chính vì vậy mạch chuyện liên tục với những chi tiết rất hiện thực và không bi lụy.


Nhưng bi lụy nhất có lẽ là chuyện của cô Từ, một người phụ nữ vì chồng con cả đời rồi cuối cùng khi xã hội thay đổi thì bị chính gia đình mình đạp lại trong bóng tối cô quạnh trước cuộc đời tươi sáng, linh động ngoài kia.


Tôi nghĩ chuyện của Xuân thì lại là chuyện tình lãng mạn và ít thật nhất trong Xuân Từ Chiều, thật khó để hai vợ chồng cô hạnh phúc được trong cảnh hiếm muộn. Nhưng rồi chồng cô mất đi thì chuyện của Xuân cũng chưa phải là trọn vẹn. Mà ở ba người đàn bà này, có người nào được lấy làm chuẩn mực cho người nào về cái trọn vẹn ấy đâu. Dù đôi lần Từ ghen tỵ với Xuân nhưng cuối cùng cô cũng đã thỏa mãn với những gì mình đang có với cuộc sống bình thường ổn định của bản thân.

Tôi không thích đem tình trạng của ai thì khổ hơn ai trong ba người đàn bà này. Bởi vì cuộc sống thì không chọn lựa được nhiều mà chỉ chọn điểm khởi đầu mà thôi. Sở dĩ cuộc sống của họ trắc trở và kết thúc thế nào thì cũng là do điểm lựa chọn và cách duy trì sự lựa chọn ấy mà thôi. Mà có ai biết những thứ tốt xấu xảy đến thì sẽ đưa con người đi đến đâu đâu nào.

Tôi thấy mình nói cũng nhiều và cũng đã đến lúc kết thúc rồi. Nhưng tôi nghĩ rằng nếu những ai đọc Xuân tư chiều thì sẽ hơi thất vọng với cách kết thúc hơi lên gân của nhà văn. Tôi muốn một câu chuyện nhỏ nhắn như thế này phải bình thường hơn một chút. Và nếu tác giả không rẽ sang trang khác mà để lối viêt không xuống dòng tiếp diễn như kiểu mấy bà cô tám chuyện ngoài đường thì sẽ thú vị hơn. Sẽ lê thê và thiệt tình hơn nhiều.Và có lẽ tôi cũng hơi chủ quan khi nói vậy.