Showing posts with label kundera. Show all posts
Showing posts with label kundera. Show all posts

6.11.13

Nỗi tuyệt vọng được thể hiện như thế nào

Các nhà văn thể hiện nỗi tuyệt vọng (của nhân vật) bằng nhiều cách.

MiKun yêu dấu trong Đời nhẹ khôn kham viết về nỗi buồn của mẹ Franz thông qua hành động xỏ dép. Mẹ Franz trong nỗi đau đớn tuyệt vọng mất đi người chồng đã xỏ nhầm hai chiếc dép khác nhau. Và trong suốt chuyến đi bà không nhận ra điều đó. Vì là một người phụ nữ chuẩn mực, sự quên đó của bà đã in đậm vào trí óc Franz bé nhỏ nỗi đau đớn khôn cùng.

Steinbeck trong cuốn tiểu thuyết mang màu sắc tự thuật Tôi, Charley và hành trình nước Mỹ đã kể một câu chuyện khác. Lúc ghé vào khách sạn, ông đã truy dấu theo một gã đàn ông chán nản qua các dấu vết mà hắn để lại. Ông biết hắn chán vợ, ông biết hắn chán làm tình với cả gái điếm. Song khi tìm khắp phòng, ông vẫn không thấy hắn bỏ quên lại thứ gì, đến một chiếc cà vạt cũng không. Steinbeck tuyệt vọng vì sự nhớ của gã đàn ông. Ông kinh hãi các thói quen máy móc đến chết chóc.

Cũng có cách tuyệt vọng khác, ngoài quên và nhớ ra. Đó là kiểu biết người yêu không bắt máy mà vẫn cứ gọi. Gọi mà chẳng mong gì người khác trả lời ấy cũng là tuyệt vọng vậy :)

30.10.13

những Narcissus không có sắc đẹp

MiKun có bảo, trên đời có 4 loại người.

Loại thứ nhất muốn cả cái xã hội nó nhìn vào mình, loại này thích làm chánh trị, làm diễn viên, làm ca sĩ.

Loại thứ hai muốn vài người thân thiết nhìn mình. Loại này thích ăn nhậu, hội hè, đình đám.

Loại thứ ba thấy cần thiết phải xuất hiện trước mặt người mình yêu thương. Cỡ như mấy nhân vật này thì chỉ bám váy đối tác. Đàn ông thì thiệt mệt, đàn bà thì thiệt tội.

Loại cuối, nghe đâu hiếm nhất, là "những người sống trong mắt tưởng tượng của người vắng mặt. Họ là những kẻ mộng mơ"

Dù là loại nào, "ai cũng cần có người nhìn lên mình"

Ngoài các loại đó ra, tức những kẻ sống bơ vơ, mòn mỏi trông đợi ánh nhìn kẻ khác một cách thèm thuồng, là những tay tự sướng, những kẻ AQ, những người bị triệu chứng thích vuốt ve, những Narcissus không có sắc đẹp. Ôi mới tội nghiệp làm sao những Narcissus không có sắc đẹp.

[...]

Hôm trước QK cùng AT cùng bước vào Ministop.

AT: Em nhớ Paris quá anh à

QK: Thôi đi cô, cô đã đi tới chỗ nớ hồi nào đâu mà bày đặt nhớ. Đừng vẽ.

AT: Người ta cũng nên bắt đầu nhớ những thứ mà mình ao ước chớ anh.

Chẳng có gì phù phiếm hơn cho một hôm thứ 2 về muộn. Chẳng có gì u ám, cũng chẳng có gì vui tươi hơn bằng. Tớ thì mong AT sẽ đi được Pháp, sau vài năm nữa. Tất nhiên.

30.8.13

Sài Gòn đang mưa

Sài Gòn đang mưa. Tôi đang rầu đời trong một căn chung cư tọa lạc tại quận 8. Tối qua, khi đang xem Tam Quốc Chí tới tập 16, tôi đã tìm ra cách xài được Spotify trong một bài viết trên Tinhte.vn. Tối qua tôi nói chuyện linh tinh với một H ngoài Hà Nội, nghe một M nào đó giận dỗi qua tin nhắn mà tới giờ tôi vẫn chưa thể nhắn lại và tâm sự với một chị bạn cách đây rất xa.

Sáng hôm nay chị N và anh B tới Hà Nội. Anh T vẫn đang ở Hà Nội. Cũng tối hôm qua anh T nhắn tin hỏi tôi đã mua một cuốn mới ra của Kun chưa, sau đó hỏi tiếp tới cuốn vừa xuất bản của Võ Phiến. Tôi không nghĩ trong một tối anh T lại nhắc tới cả hai nhà văn tôi thích. Và cả hai ông đều là những kẻ tha hương.

Tôi bắt đầu ghiền ở nhà. Không đi đâu, cứ loanh quanh trong nhà với một con mèo trắng nhiều chuyện suốt ngày meo meo, trừ lúc ngủ. Lúc ngủ nghĩa là lúc tôi ngủ hoặc lúc nó ngủ, mà thật lạ, tôi không thấy nó ngủ nhiều lắm. Rốt cuộc thì nó có phải là mèo không? Làm một con mèo, sống một cuộc sống vạn năm không đổi trừ chuyện thay vì ăn cá nó phải ăn thức ăn công nghiệp kể cũng không tệ.

Lại nói tới chuyện Tam Quốc, phim truyền hình kể ra không tệ nhưng lắm lúc coi phát mệt. Đành rằng Điêu Thuyền đẹp thì có đẹp nhưng quay qua quay lại mãi cũng chán. Không hiểu sao Lữ Bố chịu đựng được cho tới lúc bại dưới tay Tào Tháo thì kể cũng lạ. Há chẳng phải vì thế mà hắn thành ra một kẻ thất phu hay sao. Đáng ra hắn phải chán sớm. Mỹ nhân trong thiên hạ thì nhiều. Nhưng thiên hạ thì chỉ có một. Khổ nỗi đời thuở nào mà người ta lại không thích mỹ nhân bằng thiên hạ. Điêu Thuyền mà còn cố kỳ kèo, khéo đến họ Tào cũng điêu đứng. Chết sớm là phải đạo.

H ở Hà Nội đang cảm nắng một anh chàng nào đó khác. Chuyện đơn giản lắm, người ta yêu nhau rồi chẳng yêu nhau nữa. Thế thôi, việc gì phải làm phức tạp mọi thứ lên.

Có lần anh T bảo thấy người ta ngoại tình thiệt là nhiều trong tiểu thuyết không. Ban đầu mình cứ nghĩ đó là chuyện gì ghê gớm lắm. Song người ta ngoại tình đầy cả ra. Riết rồi chỉ còn có một cách chống lại thế giới, là cứ kệ mẹ mọi thứ, cười hè hè ra. Rốt cuộc coi chuyện gì đó là ghê gớm thực ra chỉ là một chứng bệnh tự yêu của con người. Tuy thế, có một số chuyện vẫn phải suy nghĩ cho chín chắn rồi mới nên quyết.

Ví dụ chuyện tối nay ăn gì ?

11.7.13

Đọc Moon Palace - Paul Auster

Mặt trăng trên sa mạc Utah (nguồn internet)
Sự dễ chịu trong hành động đọc đôi khi nằm ở chỗ mọi thứ dường như được đẩy tới giới hạn của nó. Những sự kiện lỡ dở trong cuộc sống sớm nhường chỗ cho những quyết định. Vài chuyện lấp lửng cũng trở nên chóng vánh và dứt khoát. Giống như nhân vật Marco Fogg trong Moon Palace (Paul Auster – dịch giả: Cao Việt Dũng, Nhã Nam và NXB Hội Nhà Văn ấn hành) nhanh chóng “biến cuộc đời mình thành một tác phẩm nghệ thuật, bằng cách tự hiến mình cho cái nghịch lý tối hảo” (tr.41). Nghĩa là cậu chàng dứt khoát “không hề động tay vào việc gì” (tr.40), lay lắt mỗi ngày bằng hai quả trứng và ngồi chờ “thưởng thức kết cục” (tr.41) của chính mình.

Paul Auster viết Moon Palace đan xen từ ba câu chuyện có kết cấu rõ ràng. Không khó để ta nắm bắt các tình tiết vốn đã hấp dẫn và cuốn hút. Đó là câu chuyện về cậu chàng Marco Fogg kỳ quái thực hành “thứ chủ nghĩa hư vô được nâng lên tầm một định đề mỹ học” (tr.41), bằng cách cố gắng sống mà không phải kiếm tiền. Đó là cuộc đời của tay họa sĩ già Thomas Effing chìm nổi trong những sự kiện hư thực lẫn lộn, với sa mạc, hang đá, những tên cướp và nỗi cô độc. Hay là thân hình phì nộn, cái đầu hói của Solomon Barber với những ám ảnh về người cha đã khuất khắc họa trong câu chuyện mang tên Máu của Kepler.

Những mảnh ghép trôi nổi, dòng sự kiện diễn ra giữa ba nhân vật chính trên được giải đáp bằng sự ngẫu nhiên của cuộc đời họ. Marco đến với Effing sau khi suýt đầu hàng thần chết trong mưa lạnh giữa công viên trung tâm New York. Còn Marco gặp Solomon sau cái chết của Effing, cũng chính là cha của Solomon. Cuộc đời con người có được bao nhiêu lần ngẫu nhiên như thế. Paul Auster dường như thích những mối dây liên kết. Và không có gì hợp lý bằng liên kết các nhân vật, chi tiết, cuộc đời và mọi thứ giữa họ lại với nhau bằng những tình cờ. Như chính Marco trong đợt khám tuyển lính đã tuyên bố “Cuộc đời của chúng ta được qui định bởi vô vàn sự tình cờ” (tr. 131)

Moon Palace là dung hòa của vô số chi tiết tuyệt đối đặc biệt. Nhưng những con nhân vật của Moon Palace đều phát triển theo chiều hướng chung: cô độc và khát khao tự thân tồn tại. Vì cô độc giữa thế giới nên buộc phải quay lưng lại mọi thứ. Và vì chòng chành trong những mối dây liên kết lỏng lẻo, họ buộc phải khẳng định cuộc sống của mình theo một cách khác. Với Marco là việc ngồi một chỗ bán dần từng cuốn sách của ông bác Victor và sống lần hồi, với Effing là chuyến đi từ bỏ thế giới, là hành động thay tên đổi họ sau những tháng ngày ẩn giật. Còn đối với Solomon là tập cách sống không cần nhìn mặt mọi thứ trên đời dù ở ông chẳng có chút nào gọi là kiêu hãnh lẫn tự phụ. Tất cả cuộc sống đối với họ, kể cả những nhân vật phụ như bác Victor, Kitti, Emily – mẹ của Marco có vẻ chỉ là một trò may rủi bất tận, kéo dài không dứt từ thế hệ này sang thế hệ khác. Họ dù già hay trẻ, dù khoảng cách thế hệ có bao nhiêu, vẫn muốn “buông mình vào sự hỗn độn của vũ trụ” (tr. 132) để có thể tìm thấy “một sự hài hòa bí mật nào đó” (tr 132)

Moon Palace còn là câu chuyện của những hoang mang, đánh đổi và trả giá. Bên trong Moon Palace, người ta có quyền sống theo những cách thật đặc biệt. Song le, không có nghĩa là họ có thể chối bỏ mọi hậu quả bên ngoài lẫn bên trong tâm hồn mình. Marco đánh đổi cho “thứ chủ nghĩa hư vô” đó của mình bằng cách chịu đói khát, lạnh lẽo trong công viên như một kẻ vô gia cư. Effing trả giá bằng một cuộc sống tật nguyền, bằng cách phân phát hết số tiền mà ông cho rằng mình đã lấy từ những người khác. Và từ thế hệ này sang thế hệ khác, họ lần lượt lượt mắc những sai lầm giống nhau. Effing từ bỏ đứa con để bắt đầu một cuộc sống khác. Solomon vô tình không biết mình còn một người con. Đến Marco, cố gắng để giữ lại cái thai trong bụng Kitti, cuối cùng đã mất đi tình yêu của mình.

Trong Điệu valse giã từ của Milan Kundera, nhân vật Jakub luôn có bên mình một viên thuốc độc màu xanh. Với nó, ông có thể kết thúc cuộc sống bất kỳ lúc nào. Và bằng cách đó cắt đứt đi tất cả các mối dây tồn tại của mình với thế giới. Cũng với cách tư duy như thế, một ý muốn tự thân khiến Effing quyết định ngày giờ chết của mình. Song ông không dùng thuốc độc, ông cố gắng bị ốm, cố gắng  cho đến ngày đã định và cố gắng chết một cách tự nhiên. Đó không phải thứ cố gắng của “chủ nghĩa hư vô”. Effing vẫn muốn nối mối dây cuối cùng với tự nhiên. Và thông qua đó có lẽ ông muốn khẳng định lần cuối ý chí sống, khát khao hòa nhập vào một điều gì đó to lớn và có sức ràng buộc hơn là một đời người.

Paul Auster dường như đi đến rất gần văn hóa phương Đông với những đan xen chằng chịt từ thế hệ này sang thế hệ khác, với quan niệm của ông về cuộc đời, về dấn thân và những trả giá. Paul Auster nhìn mỗi sự kiện như một thắt nút mở ra nhiều sự kiện khác với nhiều điều bất ngờ không đoán định được. Tác phẩm của ông - Moon Palace giống như một sự mỉa mai thứ chủ nghĩa cá nhân tuyệt đối muốn phủ nhận những liên hệ giữa người với người. Chúng ta có thể cô đơn giữa cuộc đời, song bản chất cuộc đời luôn có những ràng buộc cố hữu không lay chuyển được. Có lẽ bởi vì mặt trăng mà mỗi ngày chúng ta ngắm nhìn vẫn tồn tại. Mặt trăng như trong một cuốn sách khác Red Notebook, Paul Auster đã nói “là tất cả trong một, nó là một chuẩn mực. Đó là mặt trăng như một huyền thoại…, trí tưởng tượng, tình yêu và sự điên rồ”

26.5.13

Note ngắn về chuyện yêu đương và các việc này nọ đại loại (yêu đương)

Erich Fromm trong Tâm thức luyến ái (Tuệ Sỹ dịch) có bảo đại ý người ta rất hay tưởng lầm giữa chuyện yêu và việc "sa" vào tình yêu. Thứ nữa, tình yêu đối với đa số thực chất chỉ là một liên minh đơn thuần chống chọi lại cô đơn. Tình yêu như thế là bị động, là chuyện cảm xúc thoáng qua. Yêu theo ông, không phải là một cảm giác đơn thuần, đó là một quyết định, một lựa chọn đòi hỏi dũng cảm, kiên trì, tập trung, thấu hiểu và dĩ nhiên, phải rất chủ động.

Tớ không nghĩ chuyện yêu đương lại nên được bàn luận giữa những người đang yêu (Họ chỉ nên yêu, đơn giản vậy thôi). Nhưng nói theo ông anh của tớ thì việc đó là "phủ nhận sự phức tạp của cuộc sống". Nên hết chúng ta phải suy nghĩ đến tận cùng. Kiểu như chơi cờ thì phải tính toán từng bước từng bước vậy. (Tớ muốn vặt lại, bảo như thế chẳng phải anh cũng đang đơn giản cuộc sống thành một ván cờ à, nó phải kinh hơn thế nhiều lắm chứ. Nhưng tớ thôi, dù gì ảnh cũng đang dạy tớ, tớ sợ bị đì lắm :P).

Ngẫm ra, tớ thấy Erich Fromm cũng bi quan chẳng kém gì Freud. Freud (qua cuốn trên) nhìn nhận tình yêu là  kết quả của những xung năng tình dục. Fromm thì khác, ông xem tình yêu như một cách thức khẳng định hiện hữu cá nhân trong cuộc sống. Nhưng cuối cuốn sách, ông bảo thời giờ yêu đương đích thực khó lắm. Về mặt nào đó, xã hội khuyến khích trao đổi kinh tế và tiêu thụ đi ngược lại với những cốt yếu cốt tử của tình yêu. Tui trao bao nhiêu thì tui cũng muốn nhận lại đằng đó. Thế là không được.

Thôi thôi đủ rồi.
"Đúng đó! Đúng đó! Đừng có phức tạp hóa vấn đề chứ! Phải nói mọi thứ đúng như bản chất của chúng. Người ta yêu nhau rồi sau đó người ta không yêu nhau nữa." - Francoise SAGAN (trong một bữa tối tại nhà bà vào năm 1966 với Brigitte Bardot và Bernard Frank). (Trong cuốn Tình yêu kéo dài ba năm - Frédéric Beigbeder )
Dạ vâng, thôi thì thôi. Nhưng tớ còn muốn nói thêm nữa. Rằng như Milan Kundera đã từng bảo "Quyến rũ một người phụ nữ là ở trong tầm tay của một kẻ ngu ngốc vớ vẩn nào đó. Nhưng còn phải biết thoát khỏi cô ta nữa, điều này đòi hỏi phải là một người đàn ông chín chắn.". Phải yêu nhiều lắm thì mới biết được như thế chứ nhỉ. Fromm bảo phải coi tình yêu như một nghệ thuật, nghĩa là phải luyện tập, phải thực hành chứ chẳng thể nào chỉ dựa vào những cảm thức đơn thuần được. Thế chẳng phải là không chung thủy sao. Nghĩa là coi tình yêu chứ không phải người yêu là một đối tượng nghệ thuật, thế chẳng phải là hơi ác sao. Tình yêu có lẽ luôn bị đói, kiểu gì thì cũng phải thế.

Có kẻ nào đó đứng dậy và gào lên rằng (bảo đảm không phải tớ, tớ chẳng dám): Tui thề nguyện trung thành tuyệt đối với tình yêu. Nhưng tui bị đói và tui chẳng muốn nói dối. Nói dối rất đáng ói.

Nếu tớ bị đói thì tớ sẽ chẳng bảo là tớ no đâu. Dù là đói cơm, đói tiền hay đói tình. Tớ sẽ hô tướng lên cho cả xóm cùng biết :)).

Tớ hô lên rằng: Tớ muốn đọc Trốn thoát tự do, không biết giờ tìm có còn không nhỉ.