Showing posts with label sách. Show all posts
Showing posts with label sách. Show all posts

7.1.16

Đọc Xứ cát, Trò chơi của Ender và Ryu Murakami

Có lẽ tôi còn trẻ nên rất thích những ý tưởng quái dị hơn là sự thâm trầm, tĩnh lặng của một mặt hồ.

Tôi hay tìm gì ở một cuốn sách? Dạo gần đây, tôi hay tìm kiếm ở những thứ mình đọc một câu hỏi chung. Tôi cũng dần để ý hơn đến khẩu vị của mình, cố sao có thể nắm bắt sở thích của bản thân một cách rõ ràng nhất. Thế mà cuối cùng tôi đành bỏ cuộc. Sở thích của tôi rất hổ lốn, phàm ăn tục uống, động vật ăn tạp, tôi có thể miêu tả bản thân mình như thế.

Đau đớn thay, giai đoạn tôi có thể tự hào về sự hỗn hào bừa bãi của mình đã qua đi, và có lẽ sẽ không bao giờ trở lại.

Trong 3 đêm trước giao thừa, Ryu Murakami đặt ra một câu hỏi: Rốt cuộc thì con người nên sống ra làm sao. Câu trả lời quá rõ ràng: Con người nên cố gắng tìm ra mục đích của cuộc đời mình. Nếu không tất cả sự tồn tại chỉ là hủy hoại và thừa mứa. Tay sát thủ trong truyện đã thực hiện một cuộc thanh trừng theo nghĩa đen với tất cả những hư vô và ủ dột của con người. Hắn nghĩ một cố gái có thể làm điếm, song vẫn phải là một con điếm có mục đích, có thể là một cây sậy nhưng phải là cây sậy biết suy nghĩ.

Thật là một kết luận nhuốm màu sách self-help được thể hiện qua một câu chuyện mang màu sắc võ hiệp kiểu Ichi the Killer.

Một câu hỏi khác của Ryu Murakami xuất hiện trong cuốn Thử vai: phụ nữ nên làm gì khi bị đàn ông phản bội. Trả lời: nên cắt hắn ra làm nhiều mảnh bằng cách thức đau đớn nhất. Với Màu xanh trong suốt thì câu hỏi đó là: Phải làm gì với tuổi trẻ. Trả lời: Hãy hủy hoại nó nếu cần thiết, hoặc nếu nó quá chán. Tôi nghĩ Ryu không chịu nổi những hư vô kiểu Haruki. Haruki rất khoái tự sát, còn Ryu thì khoái dùng sát thủ chuyên nghiệp để hạ sát nhân vật. Vẫn một chủ đề về hủy hoại, Ryu tích cực, còn Haruki tiêu cực, một bên chủ động, bên kia lại bị động. Câu hỏi đặt ra: Haruki thế nào? Trả lời: Haruki quá chán. Trả lời thêm:… và quá dài.

Phụ nữ thích ai hơn? Haruki? Dĩ nhiên! Vì dài và lâu. Hehe.

Màu xanh trong suốt của Ryu rất giống một cuốn khác tên là Như không hề có của Bret Easton Ellis. Giống ở điểm đều viết về tuổi trẻ, hủy hoại, bất ổn, phê thuốc… Song giống chúng giống nhau hơn ở một điểm khác: đọc xong sẽ không nhớ gì. Một khía cạnh nào đó, hài hước thay, vụ đọc xong không nhớ gì lại dễ làm ta liên tưởng tới sự lãng quên thanh xuân. Người ta thường dễ ấn tượng hơn với tuổi trẻ khắc cốt ghi tâm, song tôi thấy toàn là xạo, tuổi trẻ là cái tuổi qua rồi thì không ai biết mình đã sống kiểu quái gì nữa. Thật đấy.

Nếu bạn cảm thấy ngược lại về tuổi trẻ của bạn, hãy đọc Cô gái năm ấy chúng ta cùng theo đuổi, cũng hay. Có điều tôi chưa đọc.

Cái kiểu của tiểu thuyết hay phim ảnh viễn tưởng là nó dễ trở thành một biểu tượng cụ thể. Như chiến tranh giữa các vì sao là cái gươm ánh sáng. Chúa nhẫn dĩ nhiên là cái nhẫn chúa :P, còn Startrek dĩ nhiên là cái phi thuyền USS Enterprise. Mấy thứ này như kiểu tranh thờ để dân chúng sùng bái vậy. Thế tranh thờ của Những người khốn khổ là gì? Khó mà vẽ cụ thể cho được.

Đặc trưng của tiểu thuyết Xứ cát là cát và sâu cát. Cách tạo dựng khung cảnh của Xứ cát thật độc đáo: những cồn cát. Chúng là những tạo vật vừa đơn giản, dễ hình dung vừa có tác dụng gây choáng ngợp nhanh chóng đối với người đọc. Vụ mấy con sâu cát dài hàng trăm mét cuồn cuộn lên xuống trong những cồn cát thì khỏi phải bàn, quá kinh khiếp. Tôi nghĩ lý do khiến tôi thích Xứ cát chỉ có nhiêu đó, không hơn. Mấy thứ còn lại chỉ là tung hỏa mù để đánh lạc hướng, một chuỗi giết người ABC.

Một cuốn khác: Trò chơi của Ender. Nếu so sánh với mấy cuốn chết chóc kiểu Đấu trường sinh tử Hunger game hay Battle Royale, thì mấy này phải gọi cuốn kia bằng cụ. Trung tâm cũng như cái kết của cuốn sách là nạn diệt chủng một giống loài trên hành tinh nọ. Câu hỏi đặt ra: Trí thông minh riêng lẻ trong từng cá thể tương quan như thế nào với trí thông minh tập trung của cả một loài. Dễ hiểu hơn, sẽ thế nào khi toàn bộ trí tuệ một loài tập trung vô chỉ một cá thể duy nhất. Không có một câu trả lời rốt ráo trong cuốn sách, có lẽ vì còn cả một serie phía sau. Song đọc xong, ta thấy loài người là một loài thù dai, nói theo kiểu tàu: quân tử trả thù trăm năm chưa muộn.

13.11.15

Đọc hồi ký

Dạo gần đây mình hay đọc hồi ký của một số tác giả Việt Nam. Cứ thơ thẩn mà đọc nhẩm ra cũng được dăm cuốn: Rễ bèo chân sóng của Vũ Bão, Cát bụi chân ai của Tô Hoài, hồi trước thì có Ba phút sự thật của Phùng Quán, Bốn mươi năm nói láo của Vũ Bằng, cái thời mình còn chăm chỉ gõ phím thì có đọc hồi ký Nguyễn Hiến Lê.

Cuốn hồi ký Nguyễn Hiến Lê rất dài, kiếm bản trên mạng để đọc thì có thêm một số chương bị lược bỏ. Các chương này đa phần viết về thời gian chuyển tiếp, khi quân cách mạng vào Sài Gòn. Phận học giả như Nguyễn Hiến Lê cũng chẳng có gì đáng phàn nàn khi đối chiếu với bao biến động thời buổi bấy giờ. Đọc kiểu gì thì mình vẫn thấy ông sống rất mẫu mực, không tranh đoạt, không so bì. Việc gì cần thì làm, không thì thôi. Nhưng mà hên xui, phúc họa biết đường nào mà lần, chỉ là ghi chú lại vậy.

Nguyễn Hiến Lê không ưa Mai Thảo. Chả hiểu tại sao lại không ưa. Sau này nhiều người trích thơ Mai Thảo, mình cứ lây cái không ưa này, dù rằng mình chẳng đọc thơ mấy. Đọc hồi ký nguy hiểm kiểu thế. Như hồi đọc hồi ký Vũ Bão, rõ ràng Vũ Bảo không ưa Nguyễn Khải, mình cũng cứ lây. Vũ Bão gọi Nguyễn Khải là “dũng sĩ diệt đồng đội”. Sau này hai người hình như cũng có làm hòa. Ấy là sách ghi thế, trong mấy trang đầu của “Utopi – một miếng để đời”, chẳng hiểu hòa kiểu gì. Mà cuốn Utopi này dở lắm, nói khí không phải, Vũ Bão viết báo chắc vui, chứ như cuốn này thì mình không ham. Hồ Anh Thái sau này có cuốn SBC tương tự vậy, cũng kiểu viết, cũng kiểu hài hước như thế.

Sau này có con đừng có dại mà cho làm nhà văn. Có mấy ai sung sướng đâu. Nhưng cũng có thể thời thế sẽ khác. Trong mấy cuốn hồi ký trên, có lẽ Nguyễn Hiến Lê là sống bình an nhất, còn lại mỗi ông mỗi cảnh, tựu trung là khổ. Không bị đánh thẳng thì bị đâm sau lưng, không bị tố kiểu này thì bị thọc kiểu nọ. Đọc mấy cuốn trên, thấy khối nhân vật tiếng tăm đến khi mất cũng lạnh lẽo như ai: Quang Dũng, Trần Đức Thảo…

Trong mấy cuốn trên, cuốn hồi ký của Tô Hoài là khó đọc nhất. Giọng văn lợn cợn, chẳng hiểu sao mà không xuôi tai.

Mai mốt mình kiếm thêm cuốn Hồi ký Phạm Cao Củng.

Tiếc là Nguyễn Tuân không viết hồi ký. Nếu có thì sẽ thế nào?

29.8.15

Đọc Cánh cửa

Khi bắt đầu với Cánh cửa (Magda Szabó – dịch giả Giáp Văn Chung, Nhã Nam), có thể rất nhiều người (trong đó có tôi) nghĩ là mình đã bắt bài được tác giả. Một bà giúp việc hiểu biết chuyện đời, một nhà văn mẫn tiệp, một khu phố với đầy đủ những tình cảm thân thương lẫn bao chuyện tào lao bát xế, còn mong mỏi được gì hơn nữa. Chuyện đời rồi sẽ trải ra với tâm điểm là một trí óc dày dạn, rồi cánh cửa mở sang một chiều kích mới cho mọi sự tưởng chừng đơn giản.

Với một chút ích kỷ nhỏ nhen và lòng ham bắt bài, tôi luôn nghĩ cuốn sách sẽ là một phiên bản khác của Nhím thanh lịch – một câu chuyện dở tệ với những nhân vật méo mó trong lớp vỏ bọc hoàn hảo. Cảm giác sau khi đọc thực sự đơn giản đến không ngờ: với một câu chuyện tương tự Nhím thanh lịch, Cánh cửa như đúng tên gọi của nó, phát triển theo một chiều hướng hoàn toàn đối lập.

Nếu ai muốn biết thực sự Nhím thanh lịch dở dở ương ương, cái gì cũng lừng khà lừng khừng như thế nào, thì nên đọc Cánh cửa, rồi nghĩ ngược lại mọi thứ. Hehe.

Và cái chết, ở Nhím thanh lịch, cái chết của nhân vật chính vớ vẩn bao nhiêu thì ở Cánh cửa lại tự nhiên và hoàn hảo bấy nhiêu. Cái chết của bà quản gia Emerence không cần đẩy lên bi kịch vẫn mang được một sức nặng cần thiết để khép lại cuốn sách. Còn cái kết theo kiểu Roland Barthes của Renée chỉ khiến tôi cảm thấy tác giả không còn gì mà viết nữa nên mới thủ ác với nhân vật chính, nhắm hợp thức hóa sự biến mất của một con người.

Chỉ còn một vấn đề lấn cấn, tôi không nghĩ Cánh cửa lên phim sẽ hay hơn, hay đúng hơn, là hấp dẫn hơn Nhím thanh lịch. Vì Magda Szabó hẳn là, hoặc trung thực, hoặc thông minh hơn, đã không thêm vào câu chuyện một chàng hoàng tử cho nàng công chúa quá lứa của mình. Điều này chắc hẳn sẽ làm không ít khán giả nữ kém sắc thất vọng tràn trề.

8.7.15

Đọc Thư chết

Cầm trên tay Thư chết, ta như nâng niu di thể của một linh hồn vụn vỡ, ánh mắt ta soi vào trong cái di thể ấy, và ta nhận ra nó không chỉ là một mảnh vỡ, mà còn là nơi trú ngụ của những nỗi tối tăm. Thư chết của Linda Lê đơn giản là một cuốn sách mỏng manh về cả hình thức lẫn nội dung.

Thư chết của Linda Lê là lời của một cô gái bị ám ảnh sau cái chết của người cha mà suốt hai mươi năm cô chưa hề gặp lại. Bao trùm trong những lời độc thoại trải dài trăm trang giấy là những hồi tưởng về tuổi thơ, gia đình, và cuộc sống hiện tại của nhân vật. Nỗi buồn và sự ám ảnh của cô chỉ xuất hiện sau khi người cha qua đời, nhưng hẳn đó không phải là nguyên nhân của sự bế tắc. Sự ra đi của ông như gỡ bỏ nút buộc những áp lực, muộn sầu trong cuộc sống của cô. Để chúng chảy tràn ra mà không ai ngăn lại được. Cô con gái chỉ có một người bạn để thổ lộ, là Sirius, không được miêu tả gì hơn ngoài cái tên được nói đến. Sirius, dù là ai, thì phần nào cũng đã giúp được cô dỡ bỏ gánh nặng trên cuộc sống của mình.

Cuộc sống của nhân vật tôi là cuộc sống của một đứa trẻ trong cuộc hôn nhân không mấy hạnh phúc. Cha cô lầm lũi, bất cần bên người vợ luôn u sầu. Dù vậy ông vẫn dành tình yêu cho những điều giản đơn như giọt nước đọng, tiếng gió thổi, nấu ăn, uống rượu,... Và nhất là yêu thương cô vô bờ. Nhưng khi thời gian trôi đi và mang theo những người cô con gái yêu thương, cô không còn tin chắc vào điều gì nữa. Cô chỉ sống cam chịu, lạc lõng giữa đời với một gã tình nhân xem cô là trò tiêu khiển, lúc nào cũng khoe chiến tích trong tình yêu và cuộc sống. Và trong cuộc sống ấy, nhân vật tôi kiếm tìm cái vô nghĩa nơi người cậu điên muốn trừ tà ma để giải cứu thế giới, hằng mong chứng điên sẽ mang đến cho cô câu trả lời thỏa đáng.

Nhưng cuộc tìm kiếm ấy liệu có ích gì, khi cô vẫn không đủ can đảm để thoát khỏi sự tiếc thương, sự lệ thuộc vào những gì, hoặc là quá thân thuộc, hoặc là vĩnh viễn xa lạ. Chỉ khi đối diện với người cha đã mất, đứa con gái mới nhận ra rằng cô chưa hề nhận thấy sự tồn tại của ông trong hai mươi năm, cái chết ấy dường như đã làm cho ông sống lại trong tâm hồn cô. Cô trở về là đứa con gái nhỏ ngày nào, xếp lại những bức thư buồn, rời xa thứ tình yêu cay đắng, mở cửa và chào đón sự tươi mát của rạng đông.

Thư chết không chỉ viết về cha với những nỗi ám ảnh. Thư chết miêu tả cuộc sống khắc nghiệt qua tâm hồn cần được cứu rỗi của con người. Càng trưởng thành, tâm hồn ta càng rạn nứt bởi những mối quan hệ không rõ ràng. Có một lúc nào đó ta nhận ra mình quên đi bản chất của thứ này thứ khác. Nhưng điều ta không hề quên, là khi những người thân thương ôm ấp và chữa lành tâm hồn ta. Bằng cách nào đó, gia đình đã giúp con người thấy trân quý bản thân mình.

Với những trang viết dài không ngắt quãng, ngôn từ hình tượng, đôi khi trong sáng, đôi khi vô lý đến đắng cay, ta như bị trói chặt vào nỗi căm hận và tình yêu của nhân vật. Người đọc Thư chết của Linda Lê chỉ là người nghe không phán xét. Để một khi kết thúc mới nhận ra Thư chết mang dáng dấp của một con người mà ta muốn che chở đến chừng nào.

16.4.15

Cái chết của người trích dẫn

451 độ F

Hiếm khi tôi đọc được một cuốn sách có chủ đề hứa hẹn lại diễn giải bằng một cốt truyện đáng chán như thế. Bằng tất cả lòng hâm mộ dành cho những gì viết về sách vở, với tôi, 451 độ F xứng đáng nhận được danh hiệu sát thủ ngây thơ tự bóp dái mình mà không hề mảy may hay biết =P.

Bằng động tác xây dựng hình ảnh kẻ thù của sách vở, 451 độ F là một câu chuyện về lửa. Lửa – không mang hình dáng của sự trì độn, ngu muội. Ngược lại, lửa khoái hoạt, chuyển động, lửa hâm nóng và thông tuệ. Lửa không đại diện cho vô tri, mà ngược lại, là hiện thân cho tinh thần đè bẹp hiểu biết bằng chính sự thấu hiểu. Lửa mang trong mình sách vở.

Kẻ thù của Montag – kẻ phóng hỏa tò mò được cứu rỗi – không phải là những con người xa lánh sách vở. Đó chính là Beatty – người trích dẫn. Hiếm ai và hiếm khi ưa thích những kẻ trích dẫn. Và với số đông, kẻ trích dẫn là những tên bịp đại bợm, xứng đáng với cái chết vì không thể chịu đựng nổi bản thân mình. Kẻ trích dẫn đại diện cho lửa, sống nhờ sách vở và bị thiêu rụi bởi sách vở. Hành vi đọc rồi phản kháng, chống lại những gì mình đọc đại diện cho lửa. Nhưng rồi ngọn lửa ấy lại không giữ vững được chính nó.. Nó phải tiêu diệt những niềm tin khác; lửa cho rằng tất niềm tin đều u mê và phải bị loại bỏ.

Tôi thích tinh thần của lửa, của cả Beatty khi không chịu đựng được cả bản thân để phải tìm đến cái chết vì nó gần nhất với tinh thần của một người đọc hoang mang.

Beatty – lửa – là cầu nối giữa không đọc (Montag – số đông) và đọc (Faber – số ít). Không phải ai khác, Beatty mới là nhân vật chính của cả cuốn sách. Beatty đã sống trọn vòng đời của mình. Và cái chết của Beatty nhen nhóm cho những cái chết khác. Beatty là đối lập của Faber, là tương lai của Montag cũng như tương lại của mọi độc giả mong muốn vùng thoát khỏi những tín điều sáo mòn và vô vọng.

Người tin tưởng vào sách vở nhất chính là Beatty. Không có sách vở thì không có lửa, không có cả phản kháng, không có điều gì đáng để nói. Lửa chính là điện thờ hùng vĩ nhất bên trong những thư viện.

Ngoài mớ đó ra thì tôi thấy cuốn này cực chán, buồn tẻ và gây ngủ =P