Showing posts with label tùy bút. Show all posts
Showing posts with label tùy bút. Show all posts

17.10.12

Linh tinh chuyện đọc hay Thương nhớ mười hai

Thời học sinh của tôi, sách ngữ văn trình bày thế này: giới thiệu sơ lược tác giả sau đó mới nói đến tác phẩm. Mà có mấy ai đọc kĩ, đọc hết cái phần đầu tiên khô cứng đó. Hay cậu học sinh hiếu động cứ nhìn một lượt cho biết mặt ông nhà văn, rồi hấp tấp kê gối đọc cho kì hết cái truyện ngắn hay “thấy ông bà ông vải” đó. Nói về cách trình bày này, khoa học thì có khoa học thực, sư phạm thì cũng chịu là sư phạm, nhưng dường như nó làm khô cứng đi cảm xúc khoái hoạt của người đọc. Cần gì cứ phải nắm rõ ngọn ngành cuộc đời ba chìm bảy nổi của ông tác giả, cứ vừa rung đùi vừa đọc tới, rồi thích thú thì mới tìm hiểu ngọn ngành sau không được à? Tôi mà được soạn sách (có lẽ vì thế nên tôi sẽ chẳng bao giờ được :D), thì tôi nhất quyết bắt ông tác giả ngạo nghễ kia phải nằm sau tác phẩm của mình.

Tôi đọc Thương nhớ mười hai và ba cuốn sách khác của Vũ Bằng cũng kiểu như thế. Ban đầu không biết ông là ai. Sau đó dần dần mới tìm hiểu, rồi qua mỗi cuốn lại hình dung một tí về con người ông. Kiểu nắm bắt đó tất nhiên không thể toàn diện, nhưng được cái sâu đậm, cái gì ra cái nấy, rất lạ.

Tôi vẫn là một kẻ hâm mộ Vũ Bằng và các tác phẩm của ông một cách thành tâm và cuồng nhiệt. Có một đàn anh của tôi từng nhận xét, rằng giọng văn của Vũ Bằng ẻo lả, yếu đuối quá. Ừ thì ẻo lả, nhưng chính anh ấy cũng phải công nhận đọc nhiều đoạn “xúc động đến phát khóc lên được”. Anh là người Hà Nội. Tôi thì không phải nhưng cái tâm trạng tha thiết, buồn tủi khi xa quê, xa gia đình trong mấy quyển tùy bút và hồi kí của ông, chắc không phải là những cảm xúc quá xa lạ. Vì thế mà Thương nhớ mười hai viết về đất Bắc vẫn khiến lòng người tứ xứ cảm mến được chăng.

Nhớ cách đây gần tháng, tôi có đọc Nước non Bình Đinh của Quách Tấn. Vẫn biết vì thương nên mới viết, vì nhớ nên mới góp chữ thành câu mà diễn tả cảnh sắc của vùng quê máu mủ ruột rà; nhưng cách viết của Quách Tấn tôi đọc không được. Là vì ít cái tôi quá, hoặc nếu có, cái tôi lại bị che lấp đi bởi trùng trùng núi non cảnh vật. Người Bình Định nói thì nhiều nhưng vẫn rất kín tiếng và ngại cởi mở tấm lòng. Vũ Bằng lại khác, Thương nhớ mười hai dường như rất thoải mái, cởi mở nhưng vẫn giữ được chút riêng tư và ý nhị. Kiểu viết tùy bút đó, giọng văn đầy tính đối thoại đó có thể gặp được nơi tùy bút của Võ Phiến. Tiếc là tôi đọc Võ Phiến chỉ có mỗi tùy bút Quê hương tôi, còn Vũ Bằng cũng chỉ đọc vài cuốn một cách sơ sài. Nhiêu đó chỉ đủ cho tôi thấy ,một cách cá nhân, rằng Vũ Bằng có cách viết khắc khoải và dạt dào hơn. Yêu thì ai cũng yêu. Nhớ thì ai cũng nhớ. Nhưng cách thể hiện của Vũ Bằng sao mà tình cảm, đằm thắm mà mượt mà êm ru vậy.

Thương nhất, mến nhất là những đoạn viết về người vợ tần tảo nắng mưa. Đọc đến đây, mấy chị mấy em đừng hô hào bình quyền bình đẳng mà tội nghiệp nhà văn. Vì rằng ông có ăn chơi phóng túng, nghiện ngập hay gì gì đi nữa, tấm lòng cũng luôn hướng về gia đình, tình cảm thì vẫn dành riêng cho vợ cho con. Để khi xa quê, nằm chèo queo nơi đất lạ thì nói chuyện 12 tháng, tháng nào thức đó, thú vui vô kể, nhưng không lúc nào, không kỉ niệm nào là vắng bóng dáng người vợ thân thương, tần tảo. Người vợ má đỏ hây hây, nhưng không đẹp vì sắc mà vì sự tinh tế, chiều chồng con hết mực mà chẳng một tiếng than vãn. Các chị, các em kể có trách nhà văn thì cũng đúng, nhưng cũng nên trách ít thương nhiều. Mấy ai thương vợ mà viết được hay mà gợi tình đến thế.

Vũ Bằng là một trong những nhà văn Việt Nam tài hoa mà lãng tử nhất mà tôi biết. Qua mấy tập tùy bút và hồi kí của ông, nhất là tập Thương nhớ mười hai, có thể thấy ông viết mà không hề muốn khẳng định, gò ép, hay phản ánh điều gì quá lớn lao hay quá thời cuộc. Cũng có thể do cuộc đời đầy lẩn quẩn trong các hoạt động tình báo bí mật kìm hãm ông lên tiếng chăng? Vũ Bằng viết để yêu thương và nhung nhớ. Đọc Thương nhớ mười hai có lúc thấy cô đơn, có lúc lại rộn ràng trong lòng, lúc khác lại không khỏi bật cười cho những phát hiện mà trước đây chưa từng biết. Nhưng tựu trung, cảm giác cứ lướt đi một cách nhẹ nhàng, không gượng ép, đọc không dứt ra được, cứ như nghe người đẹp trò chuyện tỉ tê vậy.

Thương nhớ mười hai được viết trong hơn mười năm. Cảm tưởng như Vũ Bằng nhớ tới đâu viết tới đó. Mỗi lúc trời Sài Gòn nắng lớn mưa nhiều, ông nghĩ về đất Bắc mà cầm bút lên vậy. Đọc nhanh quá, qua mười hai tháng một cái vèo thì thì thấy tiếc lắm thay.

Thời gian như bóng câu qua cửa sổ, đã qua rồi thì không lấy lại được.