Showing posts with label triết học. Show all posts
Showing posts with label triết học. Show all posts

2.10.12

Đọc 1984

Con đường đến với 1984 (George Orwell) của tôi đi qua một quảng cáo của Apple giới thiệu về máy Macintoshm, cũng ra mắt vào năm 1984. Lạy trời, mẩu quảng cáo đó hay tuyệt. Nếu như may mắn gặp một quảng cáo đại loại thế trên TV ở Việt Nam này, tôi thề là sẽ mua ngay, bất kể mặt hàng được quảng cáo đó tệ tới đâu đi nữa. "On January 24th, Apple Computer will introduce Macintosh. And you'll see why 1984 won't be like "1984." Đó, đại loại là nó hay kiểu thế. Và tôi tìm đọc 1984 để coi "giống 1984" là như thế nào.

Quyển này tôi đọc bản dịch của Đặng Phương Nghi. Trên thư viện KHTH không có bản tiếng Việt, mặc dù vẫn có bản tiếng Anh. Đọc 1984 sau khi đọc Trại súc vật giống như đi từ bản tóm tắt đến bản hoàn chỉnh vậy, mặc dù so sánh như vậy có hơi khập khiễng. Tuy nhiên, nếu Trại súc vật có vẻ nhẹ nhàng qua bức màng ngụ ngôn ý nhị, thì 1984 phô bày, dẫn dắt rồi kết luận mạnh bạo hơn hẳn. 1984 không chỉ là một câu chuyện có trình tự, có sắp xếp mà tỉ mỉ hơn, là một bức tranh đầy hoang mang và sợ hãi. Nơi mọi thứ đều rõ ràng và không rõ ràng. Tất cả đan xen trong một không khí u tối và vô vọng. (Điều này xem quảng cáo trên của Apple thì có thể thấy rõ).

Tạm thời bỏ qua các vấn đề chính trị không tiện nói ra, (và không nên nói ra), người đọc có thể tìm thấy ở đây một điều gì đó rất thực về tâm hồn con người. Có vẻ hơi bi quan, nhưng George Orwell dường như không tin tưởng vào sức mạnh của đấu tranh và tính thiện. Con người, cuối cùng, sau đau đớn và sợ hãi vẫn trở về với những hèn kém và yếu đuối, trở về với vô tri. Nhân vật Winston của chúng ta, kẻ lạc loài ham hiểu biết, kẻ coi sự hoài nghi là bạn đồng hành nhưng lại sợ chuột. Anh bỏ qua lý tưởng, bỏ qua tình yêu, cuối cùng đầu hàng lại tất cả. Vì chuột. Kẻ thù của anh thấu hiểu một điều, con người, ai cũng có những nỗi sợ. Chính nỗi sợ chứ không phải cái đói, sự đau đớn hay tan vỡ trong tình yêu sẽ khiến con người nhắm mắt và buông xuôi mọi thứ. Cuối cùng thì tình yêu cũng chả là cái khỉ khô gì?
"Hành Julia ấy! Hành Julia ấy! Không hành tôi! Julia ấy! Tôi bất cần ông làm gì nàng. Cứ xé toạc mặt nàng, lột xương nàng. Không hành tôi!" (Winston khi bị dọa tra tấn bằng lũ chuột)
Đau đớn một điều đó là: Dường như Winston không hành động thế vì hoàn cảnh. Có thể tạm đánh giá đó là bản chất của con người. Đến thế thì người ta biết tin vào điều gì trên đời này nữa. Viết kiểu như tác giả của 1984, đọc thấy đau lắm. Nhất là sau những câu thoại kiểu như: "Em có tin rằng cho tới lúc này anh không biết mắt em màu gì không" hay "Anh ghét sự tinh khiết [...] Vậy thì tốt, em chắc hợp anh, cưng ạ. Em hư hỏng thấu xương cốt", tưởng như người ta hiểu nhau, người ta thành thật với nhau. Rồi người ta phản nhau, như một lẽ tất nhiên.

1984 viết về sự hoang mang khi người ta đi tìm những thú vui xác thịt lẫn tinh thần. Một xã hội khinh bỉ mọi lạc thú xác thịt, coi đó là một điều bỉ ổi là một xã hội bệnh hoạn. Ít nhất là trong 1984. Người ta cảm thấy tội lỗi khi yêu nhau nhưng vẫn phải lén lút yêu nhau. Phóng đại một chút, rất giống với hiện tại. Chỉ khác bây giờ người ta hô hào yêu nhau. Nhưng sự hô hào cũng chứng tỏ có điều gì đó bó buộc tình yêu trong cuộc sống này. Khi nào yêu nhau cũng giống như hít thở, khi đó có lẽ ta mới thoát ra khỏi không gian của 1984 u ám ấy.

1984 là một cuốn sách về sống sót và cố gắng sống sót. Là một phóng đại rõ rệt của tư tưởng Plato, coi thực tại là chính ý chí của con người mà ta có thể tự do thay đổi. Là một vòng xoay bất tận của dành giật quyền lực. Chỉ khác, sự dành giật đó đã đi đến một hồi kết không đúng qui luật. Nhưng 1984 cũng là một tiếng than thở về con người và thứ tình yêu nhuốm màu sắc vị kỉ của họ. Họ có thể yêu đương rất say đắm, rất thành thật và cuồng nhiệt. Nhưng họ sợ. Và cho đến một lúc tình yêu tan vỡ, cũng chính vị nỗi sợ ám ảnh và dai dẳng đó.
......................

  1. Có một thắc mắc sau khi đọc xong 1984 là 1Q84 của Haruki như thế nào. Vui không? Nhưng mà dài quá, nhắm đọc không nổi.
  2. Có một lượt đến blog của mình qua blog của một anh mà mình không quen. Toàn những bậc mà mình nể trọng cả. Nên định cảm ơn một tiếng nhưng không dám lên tiếng. Chỉ vui mừng là có thể đọc được những thứ hay hay tại một blog hay hay khác thôi.

4.9.12

Đọc Thế giới của Sophie



Lần đầu tiên tôi xem The Matrix, tôi tự đặt cho mình một câu hỏi: Phải chăng thế giới này là thật. Phải chăng bầu trời xanh của tôi, ánh nắng hay tình yêu tôi dành cho ai đó, tất cả đều hiện hữu. Hay chẳng qua, mọi thứ chỉ là những ảo ảnh phản chiếu từ một điều gì, ẩn sâu trong mọi giác quan mà tôi chưa từng cảm nhận được.

Thế nhưng, ý tưởng về một cuộc sống không hề tồn tại như nó vốn có, không phải là sáng tạo của riêng anh em nhà Wachowski. Cũng như những giấc mơ phân tầng của Inception không hoàn toàn là tưởng tượng của Christopher Nolan vậy, ý tưởng về một thực tại khác tồn tại ngoài mọi giác quan con người đã hình thành từ hơn 2000 năm trước, với triết gia nổi tiếng Plato. Và 2000 năm sau, nhìn lại toàn bộ lịch sử triết học, với Thế giới của Sophie của Jostein Gaarder, ta sẽ hoàn toàn không khỏi bất ngờ.

Thế giới chúng ta đang sống quả là nhỏ bé, nhưng những thứ ta cảm nhận được còn bé nhỏ hơn nhiều. Với liên tưởng về hình ảnh con thỏ của nhà ảo thuật, Gaarder đặt một dấu chấm lửng cay đắng cho những tự mãn của con người về bản thân. Nhưng cũng chính ở đó, ông đã vực dậy khát khao tìm hiểu chính mình của những đứa trẻ, những đứa trẻ mà theo ông, sẽ dần mất đi sự tò mò vốn có về thế giới. Chính sự tò mò đó sẽ góp phần đưa thế giới tiến lên, nhưng ngày càng bị đè bẹp bởi những toan tính thiệt hơn của cuộc sống.

Cuốn sách không gì hơn là một giáo trình triết học dành cho thiếu niên. Nhưng chính nó lại được viết nên với một bút pháp giàu tính điện ảnh. Những thắt nút gay cấn, những chuyển cảnh đột ngột, những góc hình lãng mạn và bí ẩn sẽ tạo nên một chuyến hành trình kì thú cho bất cứ ai. Người đọc, hoặc tình nguyện hoặc bị ép buộc một cách thô bằng ngòi bút tinh tế của Gaarder,  phải ngày một dấn sâu vào câu chuyện. Và với một ngôn ngữ đối thoại không chút màu mè, thực kì lạ khi ta cứ phải theo dấu chân của Sophie, suốt hành trình mấy trăm trang sách.

Nhưng thích thú nhất có lẽ là cách tác giả dẫn dắt câu chuyện. Khởi đầu cuốn sách chắc chắn là một ý tưởng tuyệt vời. Nhưng Gaarder dường như không chỉ trông chờ vào điều đó. Mọi dữ kiện bí mật đan xen tiếp theo vừa tạo nên một nền truyện mờ ảo, vừa tạo cảm giác thân thương và ngọt ngào. Có lẽ ta sẽ hơi bối rối, nhưng sự bối rối ấy cũng chính là cảm giác khi ta tự tay gỡ bỏ lớp ruy băng của một hộp quà vậy. Sự bí ẩn được tạo từ xúc cảm hồn nhiên chứ không phải bằng những ngôn từ ma mị. Điều đó, hẳn là dành cho các em, người đọc ạ!

Và dành cho cả ta nữa, một chuyến du hành vào quá khứ như Ryszard Kapuscinki từng có với Herodotus tò mò và khiêm cung, ta và Gaarder (hay Albert nhỉ, ta cũng không biết nữa) sẽ lướt nhẹ trong thời gian và không gian. Ta sẽ gặp một Socrate với những câu hỏi của ông, với Plato và những chiếc bóng trong nền hang động, với Aristote và khoa học thực nghiệm. Ta sẽ đối thoại trong im lặng với Spinoza, với Descarte và câu nói nổi tiếng của ông “Tôi tư duy nghĩa là tôi tồn tại”. Ta gật đầu và khẽ mỉm cười với những luân lý về đạo đức của Kant, với siêu hình học của Freud, với “tinh thần thế giới” của Hegel hay sự đối nghịch lại của nó – lý thuyết của Marx. Và ta dường như nhận ra chính mình.

Ta nhận ra mình nhỏ bé trước mọi thứ. Thế giới của ta có giống như một quyển sách trên tay một người nào đó mà ta sẽ chẳng bao giờ có thể tự tiện lật trang. Và ta cũng hoài nghi như một triết gia nào đó, về sự tồn tại của chính bản thân mình.

Em đã gấp cuốn sách của mình lại chưa, Sophie?

11.4.12

Đọc các thể loại sách khác, ngoài tiểu thuyết

Đôi khi sầu muộn (ấy là nói văn vẻ thế), đôi khi đời thật chó (nói một cách tục tĩu), hay đôi khi cuộc sống không được như ý mình muốn (nói kiểu "súp hồn tâm gà"), tôi lại kiếm gì khác để đọc. Và thể loại tôi ưa thích  nhưng chả mấy hiểu biết (giống như hầu hết các thể loại khác :D), là triết học.

Tôi cũng không mấy khoái triết sự nhiễu đời lắm đâu. Tuy thế, lại khoái cách nghĩ của các cụ "nhà triết học" lắm lắm. Bởi dù gì, thì các cụ cũng đã bỏ cả cuộc đời ra, mà ngẫm nghĩ mọi sự. Khác với thể loại triết giáo bên quán nhậu với vài con khô, hay thể loại dạy bảo xoa đầu "súp hồn tâm gà", tôi tin các cụ này hơn. Niềm tin này được đảm bảo, bằng nhiều thế hệ đọc giả (hiểu hoặc không hiểu) xây dựng mà thành chứ không phải một sớm một chiều mà được.

Nói về tại sao tôi đọc, ấy là để chơi thôi. "Chơi" vì chỉ có thể chơi, chứ nhiều cái chẳng hiểu gì ráo. Ai đời đọc Zarathustra đã nói như thế mà chỉ rút ra được mấy cái nhận xét lặt vặc về phụ nữ, rồi dăm ba câu trích dẫn mà đến giờ cũng chưa rõ hết ý kiểu sa mạc lớn dần, khốn thay cho kẻ nào ôm sa mạc. Cả một hệ tư tưởng mà  "đại khái" ra như thế thì thật nguy hiểm. Ấy là nói thế, chứ thực tình đọc thì cũng khoái, tôi hiểu rằng nhiều thứ nên suy nghĩ và lặng im. Tôi hiểu mình biết ít và ngây ngô đến thế nào, tạm thời là như thế.

Còn đây là cuốn mới nhất tôi vừa đọc xong: Học cách sống của Luc Ferry

Thật tình thì tôi chả thích cái tiêu đề này tẹo nào, tuy thế, đây là một quyển tóm lược dễ hiểu và đáng đọc cho những người mới đọc triết. Căn bản mà.