16.9.13

Sài Gòn ký sự hay Câu chuyện đi học của thanh niên chậm tiến

Nếu trái đất đang ấm lên (mà đúng là nó đang ấm lên) thì tôi có góp một phần không bé.

Tôi trọ ở Tân Phú, học ở quận 7 (ai tôi không trả sách, trả tiền, trả nhời tin nhắn biết thế mà cứ đến xiết nợ). Quãng đường từ nhà đến trường dài lê lếch, dài lê thê, dài như nỗi nhớ của một kẻ si tình hay cơn buồn ị của một gã táo bón. Đó là lý do hàng đầu để tôi bùng học. Nhưng không học thì cạp đất mà ăn à. Thế nên tôi lại lê lếch cày cuốc quãng đường lê thê ấy hằng tuần. (Không phải hằng ngày, vì có nhiều ngày, tôi bùng.)

Để đến được hang ổ kiến thức đỉnh cao của thời đại ô trọc phù phiếm, tôi đi qua 2 cái cầu, 3 giao lộ bự và hem đếm nổi  số giao lộ bé, 2 cái chợ bự, 1 cái bệnh viện và 1 ông Phù Đổng Thiên Vương chết chìm trong mấy banner quảng cáo. Ông Phù Đổng Thiên Vương này hình như cầm cành tre lao thẳng vào ông Trần Nguyên Hãn cầm bồ câu chỗ Bến Thành thì phải. Hồi xưa còn theo nhỏ kia cùng lớp, có lần tôi tôi đội mưa đội gió đi xe buýt, bám theo nhỏ đó từ chỗ ông Trần Nguyên Hãn cầm bồ câu cho tới chỗ ông Phạm Ngũ Lão đan thúng. Cha chả, tôi bỗng nhớ đến mấy câu "Hoành sóc giang sơn cáp kỷ thu...Thu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu" của ổng mà "luống thẹn" cái chuyện bỏ bê cuộc đời mà sa ngã theo gái. Hồi đó còn chuyện bó hoa hồng (sẽ kể dịp khác) bây giờ khô queo nhà chị bạn, dính lông mèo tứ tung rất khổ. Nghĩ, chuyện được mất tình... (tất thảy mọi loại) trên thế gian quả là khó lường.

Lại nói chuyện tình, xưa kia nhưng chưa lâu, tôi có bị đá thiệt khổ bởi nhỏ kia kém hai tuổi. Chuyện bị đá gắn với đường Võ Văn Tần. Đường này gần Nguyễn Thị Minh Khai mà cha chả, có lần tôi rẽ trái chỗ đó và bị phạt một trăm rưởi. Thậm tiếc. Thậm hận. Cũng kể từ đó, tôi thề sẽ không ăn bánh cá. Giang hồ thì ít gọi bánh cá mà gọi là Tai-da-ki hay Tai-i-a-ki hay Ta-i-y-a-ki. Mợ, đến tên gọi cũng vẹo cả lưỡi nên không khiến bạn đến The Bean Store mà thưởng thức cái món quái gở chết tiệt ấy cùng mớ sữa đậu nành đặc sệt thơm mùi dứa mùi gừng cùng dăm bảy loại mùi khác. Dở lắm.

Nói chẳng chơi chứ tôi ghét mấy thể loại đứa gái đá tôi. Mà đến đâu rồi nhỉ. À, chuyện đi học. Sáng sớm nay đang rong ruổi thực hiện phản ứng của mớ hỗn hợp hidrocabon thấp (thường nhân gọi là xăng) với oxi, tôi xém tông phải cha kia. Tức cảnh sinh lời, thằng chả phát ngôn ngay: "Đù má, không có mắt hả mậy !" (Chấm thang chứ không phải chấm hỏi). Tôi tức quá lẩm bẩm "Tổ cha mày mày chứ đù". Thằng chả trợn mắt, chắc là thấy khủng khiếp lắm bởi sự dũng cảm của tôi nên hỏi lại không hề nhỏ nhẹ "Mày nói gì?". Tôi tá hóa mới cười hề hề, hét lên tròn vành rõ chữ: "Dạ hem có gì, Saigon đẹp lắm, Saigon ơi, Saigon ơi".

Đến giờ tôi vẫn không hiểu tại sao ca ngợi thành phố mình đang sống, thấu hiểu vẻ đẹp của nó và cảm xúc tinh tế đó được thốt thành lời thì lại bị ăn đập. Phải chăng bây giờ, cả vẻ đẹp lẫn tình yêu đều chả có đất để tồn tại !?

Trong khi đó, mai này và tương lai vài tháng tới, hàng triệu cỗ máy lại tiếp tục thực hiện cái phản ứng giữa mớ hidrocabon thấp kia với oxi, nhả ra một ít tinh túy vào khí trời vốn đã nhiều bụi bặm trên đất Saigon.
.........
Mọi nhân vật và sự kiện đều là hư cấu. Tác giả không chịu trách nhiệm với bất cứ trùng hợp do vô ý lẫn cố ý nào của chính mình và đương sự liên quan. Hehe :P

10.9.13

Sách mới viết về quảng cáo

Thầy X được coi là một trong những giảng viên tốp trên của khoa tôi. Khoa tôi được xem là khoa tốp trên của trường tôi. Còn trường tôi nằm ở tốp dưới của hệ thống đại học nước nhà.

Thầy X bảo: Tôi căm thù những bạn nào dịch marketing là tiếp thị. Vì câu nói đó, tôi chỉ học mỗi môn của thầy, các môn khác tôi đều muốn bùng cho rảnh nợ. Đùa đó, tôi bùng vì chán học, thế thôi. Nói cho đơn giản, tôi bùng vì "bùng" là một trong những ký ức lãng mạn mạn duy nhất thời sinh viên. Cũng là đùa đó. Mấy thứ trên giảng đường bạn còn lạ gì. Toàn là một tụi giả Santa Claus. Nghĩa là Ho ho ho...

Hồi còn đi làm ở công ty đầu tiên trong đời, tôi nghe sếp bảo TTT có nói câu đại khái Quảng cáo là con điếm của nghệ thuật. Còn hồi ngồi nhét mông trên lớp, có lần tôi nghe một giảng viên trích dẫn sách của TTT, tất nhiên là không ghi chú nguồn để tụi khỉ đít đỏ tụi tôi tìm đọc, chiêm nghiệm cái sự hư ảo biến hóa khôn lường của tri thức con người. Hồi cuối là khi trích dẫn TTT trên này, anh T hỏi có phải TTT là TTT không :P

Nhớ lại hồi đọc Sự thật về quảng cáo, tôi thích tệ. Thích đến nỗi tôi và một Thuận gõ lại cuốn này. Tôi cũng la liếm chat với tác giả. Hờ hờ. Tôi phục sự la liếm thuần túy la liếm của mình.

Sách về quảng cáo của tác giả Việt Nam không nhiều. Hiện tại tôi chỉ biết Sự thật về quảng cáo (TTT và Thái Quân) viết hay, gọn gàng; Quảng cáo ở Việt Nam (Phi Vân) gọn gàng nhưng không hay lắm. Và cuốn mới nhất là Ý tưởng này là của chúng mình (Huỳnh Vĩnh Sơn) - tập hợp propos dưới cái tên Nhật ký sáng tạo bên Toiyeumarketing chấm com.

Cuốn mới này làm bìa rất đẹp. Hình tác giả được vẽ chớ không phải chụp, giống cuốn của Cầm Bùi :P

---
Note về cuốn khác:

9.9.13

Đọc Tạp văn Tràng Thiên

Trong lời tựa viết cho cuốn Đất nước quê hương (Võ Phiến, Lửa Thiêng – 1973), mà sau này được in lại có bổ sung với tên Quê hương tôi (Nhã Nam & NXB Thời Đại – 2012), Nguyễn Hiến Lê có nhận xét về thể loại tùy bút: “nó rất tự do, gặp gì chép nấy, nghĩ sao nói vậy, tưởng là dễ viết mà thực ra rất khó; phải có giọng thân mật, hấp dẫn như một câu chuyện thanh nhã giữa những người bạn đồng điệu lúc ngồi bên giàn hoa hay một ấm trà, lời phải tự nhiên, có duyên, nội dung phải thay đổi, có ý vị.” Với độc giả Việt Nam, sau bấy nhiêu năm, chúng ta hẳn cũng không cần gì hơn ở tác phẩm “một câu chuyện thanh nhã” như vậy. Đọc tùy bút, là nhẩn nha trò chuyện, là thưởng thức một cái tôi thầm kín trong từng nếp nghĩ, nếp nhìn, là quan sát mọi khía cạnh của sự vật ngẫu nhiên một cách tinh tế.

Võ Phiến (có nhiều bút danh khác như Tràng Thiên, Thu Thủy) là cây bút bậc nhất miền Nam thời 1954-1975 về thể loại tùy bút. Ông được Nguyễn Hiến Lê đánh giá là “sâu sắc như Nguyễn Tuân mà tự nhiên hơn, dí dỏm hơn, đề tài phong phú hơn, đa dạng hơn” (Hồi Ký Nguyễn Hiên Lê – NXB Văn học – 2006). Năm 2012, cuốn tạp bút Quê hương tôi được in, dường như đã giúp độc giả tìm lại được những khía cạnh mất mát trong văn hóa truyền thống dân tộc. Từng lời ăn tiếng nói, mỗi phong tục tập quán, đến những suy nghĩ của người Việt được đong đếm, phân tách rõ ràng. Sau hơn một năm, tập Tạp Văn Tràng Thiên được xuất bản mang đến cho độc giả cái nhìn rõ nét hơn về tác phẩm và con người của tác giả “vang bóng một thời” này.

Tạp văn Tràng Thiên (Nhã Nam & NXB Thời Đại) bao gồm 20 bài viết thuộc nhiều thể loại khác nhau như tùy bút, phê bình, đối thoại, lời tựa sách, phỏng vấn được thực hiện từ những năm 1960 đến năm 2000. So với cuốn Quê hương tôi chủ yếu nói về khía cạnh văn hóa, xã hội Việt Nam thì tập Tạp văn này có nội dung đa dạng hơn. Ngoài phong tục tập quán, ngôn ngữ Việt, tập Tạp văn dành ra không ít trang tập trung vào khía cạnh văn chương về việc thưởng thức (đọc) cũng như tạo dựng (viết, dịch) một tác phẩm văn học.

Những bài viết trước năm 1975, cũng với đề tài giống trong Quê hương tôi, Tràng Thiên khảo sát các mảnh ghép nhiều mặt của văn hóa Việt như ngôn ngữ (Tiếng nói và dân tộc tính, Rắc rối cái tiếng đứng trước, Khẩu ngữ), trình diễn (Bài chòi) hay chuyện ăn chuyện đọc của người Việt (Ăn và đọc, Yêu và đọc). Sau năm 1975, có nhiều vấn đề khác được Tràng Thiên bàn đến như chuyện dịch thuật (Dịch thơ, Thơ dịch), một số tác giả ông yêu thích (Tùy bút Vũ Bằng, Thơ Phạm Thiên Thư) hay ba bài phỏng vấn cuối sách ông dành để nói về sự viết, sự đọc ở nước ngoài.

Dù bàn về vấn đề gì, tựu trung lại ở các tác phẩm của Tràng Thiên chính là chất tỉ mỉ, tinh tế nhưng cũng không kém phần dí dỏm, hài hước, đôi chỗ châm chọc sâu cay. Như ở bài Thơ dịch, Tràng Thiên ví ý thơ là “xương”; ngôn ngữ, nhịp điệu thơ là “thịt”. Dịch thơ chỉ có thể dịch ý (xương). Và “Thơ dịch không phải là thơ”. Ông kết thúc nhận định bằng một đoạn giễu nhại: “Tôi nghĩ đến ngày Truyện Kiều được dịch sang đủ 160 thứ tiếng của các nước trong Liên Hiệp Quốc, ngày xương cốt Kiều tung tóe đó đây!”

Tràng Thiên có cách mở đầu và kết thúc vấn đề nhẹ nhàng nhưng thâm trầm. Bao giờ ông cũng khai cuộc bằng một quan sát tưởng như thoáng qua, để rồi kết luận được nâng lên qua hàng loạt suy đoán, khẳng định nhạy bén. Nếu như ở Quê hương tôi, bạn đọc có thể quen với những cặp đôi bài viết tương hỗ cho nhau như: Chiếc áo dài và Lại chiếc áo dài, Chửi và Chửi tục, Không cười và Không cười thế mà hay, Anh Bình Định và Người Bình Định... thì trong tập Tạp văn Tràng Thiên này, bạn đọc dễ dàng gặp lại cách bố trí đó với bộ ba: Ăn và đọc, Yêu và đọc, Ăn và yêu hay cặp đôi Thơ dịch và Dịch thơ. Cũng chuyện ăn, chuyện đọc, chuyện trai gái yêu đương, Tràng Thiêng đưa đôi mắt nhuần nhị của mình thẳng vào một thói quen, một cá tính, hay rộng hơn là một nền văn hóa. Ánh mắt ấy tuy sắc bén nhưng không giấu nổi những xót xa, nuối tiếc trước sự dễ dãi, thiếu cân bằng trong tác phẩm và con người đương đại.

Cũng khác với tập Quê hương tôi, Tạp văn Tràng Thiên lần này không còn đơn thuần chỉ là cái nhìn về quá vãng. Trong ba bài phỏng vấn cuối sách, Tràng Thiên chia sẻ chuyện cuộc sống và sáng tác của ông tại hải ngoại sau năm 1975, sự thay đổi cách đọc thiên về tốc độ của độc giả hay sự phát triển của các phương tiện giải trí đang đè bẹp nền văn học cố hữu. Theo ông, mọi thứ đang trở nên nhanh hơn, gấp gáp hơn chứ không còn nhịp nhàng chậm rãi, dù là chuyện viết hay chuyện đọc.

Với tư cách là một đại diện lớn cho văn học miền Nam trước 1975 cũng như là nhà văn có những đóng góp cho sự phát triển của nền văn học xa xứ, Tràng Thiên mang đến cho người đọc một mảnh ghép quan trọng của văn học nước nhà. Đọc Tạp văn Tràng Thiên, một phần nào đó, là nhìn vào con người và văn học Việt Nam, cả xưa lẫn nay, cả trong nước lẫn ngoài nước.

(Bài đăng trên Tuổi trẻ cuối tuần 13/10/2013)

7.9.13

Mỗi khi buồn bực tôi lại nhớ đến Fight Club, tôi lại còn nhớ đến Black Swan khi thất vọng chuyện gì đó. Tôi tự huyễn hoặc rằng tôi không thể nào giết chết chính bản thân mình như những nhân vật đó đã làm. Chính xác hơn họ đã giết một phần của mình, phần bản chất mà họ đã chạy theo trong khát vọng, nhưng khi bản chất hoàn thiện như một con người thì ta nhận ra những gì trú ngụ trong mình chỉ cho ta thấy bề nổi của nó. Nghĩ về Fight Club hay Black Swan chẳng làm tôi  nguôi ngoai hơn mấy, nghĩ về một ai đó cũng chẳng làm tôi nguôi ngoai hơn mấy, nghĩ về những chuyện buồn cười rồi phì cười trong khoảnh khắc cũng chẳng làm tôi nguôi ngoai hơn mấy. Nhưng khi nghĩ về một buổi chiều thứ bảy thì mọi thứ trong tôi lại vỡ òa. Tôi ngày càng đếm thời gian nhiều hơn,  chiều thứ bảy lại qua đi,  những khát khao đạp đổ cái thằng người nhếch nhác trong tôi lại càng lớn. Nhưng dù sao tôi cũng không biết ai nhếch nhác hơn. Tôi hay kẻ đó.

Tôi thấy bí bức, tôi thấy có thứ gì đó rất nặng hạt  mà dù có yêu thương nhiều hơn theo cách nào cũng là chưa đủ để hứng sự nặng nề ấy. Tôi đành đợi thứ bảy qua đi và tuần mới đến, tôi muốn hứng tất cái nặng hạt đó vào thời gian của cuộc đời mình.

Hôm nay, không biết có phải là lần đầu tiên tôi sợ âm thanh của những câu chuyện đến thế không. Chuyện chờ đợi một người đến từ chuyến xe lỗi hẹn, chuyện ngoại tình xứng danh scandal của một người trí thức có nhu cầu yêu thương, chuyện vì sao một ông chồng gọi vợ mình bằng từ . Tôi muốn lộn gan lên, tôi không muốn thông cảm cho ông ta dù ông có bị cắm mấy cái sừng. Tôi muốn ông gọi vợ mình bằng cô ấy hoặc theo tiếng địa phương này thì là cổ. Người ta tính nhanh quá, mới nghe chuyện ngoại tình người ta đã bảo thằng đó chẳng chia tay con vợ abc của nó để theo con xyz đâu. Tôi không quan tâm. Thế ếu nào mà tôi lại có thể quan tâm đế chuyện vĩ mô đó.

Tôi không thể đồng cảm với họ được. Tôi có thể đọc sách và gật gù với nhân vật trong ấy vì khi đó tôi không thấy hổ thẹn với lương tâm. Nhưng tôi không thể nói chuyện với ai đó mà đồng cảm được cho đến lúc này. Tôi dám chắc tôi không đồng cảm, người ta cũng thế, khi nghe những kiểu chuyện như chết nước, ngoại tình, vân vân người ta thấy khoái cảm nhiều hơn. Mà có lẽ đồng cảm là một trong những kiểu khoái cảm chăng. Dù sao thì, đối với kẻ tặc lưỡi, người thút thít cũng chẳng cao thượng hơn là mấy.

Nhớ lại Fight Club và Black Swan, tôi tự hỏi vượt lên chính mình như mấy thằng dở hơn gào lên là cái khỉ gì. Suốt đời chạy đua với mình trong khi còn chạy với mấy con bò khác thì sao không giết quách chính mình đi để bớt một đối thủ. Chẳng phải người ta cũng làm thế với kẻ khác hay sao. Cái châm ngôn ấy chẳng phải là một điều tươi sáng lắm. Mặc dù chẳng có ai chết khi vượt lên chính mình cả, nhưng họ đều bị thương để đạt đến một trạng thái hoàn hảo tuyệt vời. Tôi cũng muốn mình là một cái gì đó của một ai đó và bị phụ thuộc vào kẻ làm chủ kia. Kiểu như tôi là cái tủ lạnh của B, tôi là tầm nhìn của C, tôi là sự khùng điên của D,…  Nhưng giờ thì tôi đau đầu chút đỉnh, và giờ thì tôi chỉ biết rằng, tôi là nỗi buồn của Khuê.

Có dễ dàng thoát khỏi cơn mưa

Anh có thoát khỏi cơn mưa dễ dàng không K ?

Có, anh chỉ cần chạy nhanh hoặc dừng lại tìm chỗ tránh?

Chạy nhanh thì sẽ ít ướt hơn à. Em nghĩ chỗ nào cũng có mưa. Anh đi từ đầu này tới đầu kia, thực ra là di chuyển trong một "không gian mưa". Không chỗ nào là không có những hạt mưa tồn tại. Khi anh chiếm lấy phần "không gian mưa" đó, mưa sẽ làm ướt anh, dù anh nhanh hay chậm.

Nhưng mưa không thể làm ướt anh hai lần. Nếu anh dừng lại, phần "không gian mưa" của em sẽ lại bị lấp đầy, hết đợt này tới đợt khác. Anh sẽ ướt cả thảy nhiều lần. Những giọt mưa không đứng yên, chúng chuyển động. Và anh cũng phải chuyển động.

Nhưng nếu xa quá thì sao. Cứ cho rằng anh chạy đủ nhanh chỉ để trong mỗi khoảnh khắc anh chỉ bị một lần ướt đơn thuần. Nhưng anh nhìn xem, đường còn dài. Một lần trong một giây sẽ khiến anh ướt trong mười phút.

Khi đó anh chỉ còn biết hi vọng. Nhiều người cũng hi vọng như anh, nhất là những người không mặc áo mưa. Họ trông đợi mưa sẽ tạnh khi nó mới bắt đầu. Họ trông đợi mưa sẽ nhỏ lại khi nó dần nặng hạt. Và em biết đấy, lúc chẳng còn hi vọng nữa, họ nhìn quanh những người xung quanh mình. Sẽ rất may mắn nếu có nhiều kẻ hi vọng như họ. Và thật xui xẻo khi chẳng có ai ướt cùng mình.

Anh thích mưa đến thế à?

Ừ em. Anh thích tất cả những cơn mưa. Trừ chuyện bị ướt :)

Em cũng không thích bị ướt...

Thế em giống anh. Nhưng ngẫm kỹ. Nếu không ướt sẽ không khoái. Em chỉ là kẻ ngoài cuộc với những cơn mưa.

Em thích ngắm mưa hơn, từ trong cửa sổ nhìn ra. Ấm áp và thoải mái.

Hạnh phúc của một kẻ ngoài cuộc là vậy. Nhưng em cũng không vui lâu nổi đâu. Nếu mưa ngắn sẽ làm em hụt hẫng. Nếu mưa lâu sẽ làm em chán nản. Rồi em cũng phải cố quên đi những cơn mưa "không chuẩn" kia và tìm thứ gì đó thay thế. Có thể là anh chẳng hạn :)

Thế mưa "có chuẩn" thì như thế nào anh?

Là mưa khi em ở trong nhà, chăn ấm đệm êm, tách trà nóng trên tay và kính cửa sổ không chấn song được lau kỹ.

Thế có gì không tốt nào.

Không tốt ở chỗ mau chán. Em bị ướt, em lạnh, em thấy em thật bất cẩn và ngốc nghếch khi không mang theo ô hay áo mưa. Nhưng em sẽ không chán vì phải ngoài cuộc. Dù là chạy trốn hay cam chịu bị ướt vì một cơn mưa, điều duy nhất em cảm thấy là lạnh. Cái lạnh ngăn cảm giác chán, cũng như nóng, như sợ hãi hay cáu gắt. Người ta chỉ chán khi bị bỏ rơi hay thờ ơ, dù là một cơn mưa bỏ rơi đi nữa.

Anh hơi sến đấy !

Đàn ông không sến như nến không cháy. Em không biết à :)

À, anh có thể trú mưa mà, thế là thoát được hết đúng không? Thoát mưa, thoát ướt, thoát lạnh.

Ừ em. Thế sẽ không phải lạnh và ướt. Nhưng anh vẫn sẽ phải nghe mưa, ngửi mưa, tay anh sẽ khẽ chạm vào mưa vì tò mò và dù trốn thế nào, em vẫn sẽ phải để ra một kẽ hở nhỏ. Chí ít ai mà chả muốn nhìn một cơn mưa nặng hạt hay đang yếu dần, hay đang bắt đầu lộp độp. Theo một nghĩa nào đó, ta không thể thoát khỏi một cơn mưa. Ta không cầm lòng thoát khỏi đâu.

Mà nói cho cùng thì anh cũng chẳng muốn thoát khỏi làm gì.

Ừ đúng. Ai muốn làm kẻ ngoài cuộc cơ chứ. Ta lúc nào cũng thà bị ướt. :P

Cơm thêm: Is it Better to Walk or Run in the Rain?